استروئیدها، ترکیباتی هستند که این روزها ورزشکاران بسیاری از آنان استفاده میکنند. این هورمونها با افزایش سطح تستوسترون، به رشد عضلات، ریکاوری سریع و افزایش قدرت و عملکرد ورزشکاران کمک میکنند. استروئیدها انواع مختلفی دارند و یکی از آنها، تستوسترون پروپیونات است. این استروئید، سرعت جذب بیشتر و تاثیرگذاری سریعتری نسبت به سایر اشکال تستوسترون دارد و به همین دلیل، محبوبیت زیادی در بین ورزشکاران پیدا کرده. با این حال، استفاده از این استروئید، خالی از عارضه نیست و مشکلاتی را به همراه دارد. در این مقاله، قصد داریم شما را با خطرات تستوسترون پروپیونات آشنا سازیم تا قبل از مصرف آن، کمی تامل کنید.
تستوسترون پروپیونات چیست و برای چه اهدافی استفاده میشود؟
تستوسترون پروپیونات فرم سریعالاثر تستوسترون است که معمولاً به صورت تزریقی مصرف میشود. این هورمون به عنوان یک درمان برای کمبود تستوسترون در مردان و برخی اختلالات هورمونی در زنان استفاده میشود. بدنسازان و ورزشکاران نیز از این ترکیب برای افزایش حجم عضلانی، قدرت و سرعت ریکاوری بهره میبرند. تستوسترون پروپیونات به سرعت در بدن جذب میشود و اثرات آن ظرف مدت کوتاهی قابل مشاهده است.
فواید تستوسترون پروپیونات شامل موارد زیر است:
- افزایش توده عضلانی: تستوسترون پروپیونات باعث افزایش سنتز پروتئین در عضلات میشود که منجر به رشد عضلانی میگردد.
- افزایش قدرت: این هورمون با افزایش توانایی عضلات در تولید نیرو، قدرت بدنی را افزایش میدهد.
- بهبود عملکرد ورزشی: با افزایش انرژی و استقامت، ورزشکاران میتوانند تمرینات سنگین را انجام دهند.
- کاهش چربی بدن: تستوسترون میتواند به کاهش چربیهای زیرپوستی کمک کند و ترکیب بدنی بهتری ایجاد کند.
- تقویت استخوانها: تستوسترون به حفظ تراکم استخوان کمک کرده و خطر ابتلا به پوکی استخوان را کاهش میدهد.
عوارض جانبی و خطرات تستوسترون پروپیونات
1. بزرگی نامتعارف بافت سینه
بزرگی نامتعارف بافت سینه، یا گنیکوماستی، یکی از عوارض جانبی شایع مصرف تستوسترون پروپیونات است. این عارضه ناشی از عدم تعادل هورمونی در بدن است؛ زیرا افزایش سطح تستوسترون ممکن است منجر به تبدیل آن به استروژن شود. وقتی سطح استروژن در بدن بالا میرود، بافت سینهها شروع به بزرگ شدن میکند. این مسئله علاوه بر دفرمه شدن بدن، میتواند باعث درد و ناراحتی شود. برخی افراد برای کاهش این عارضه، از داروهای ضد استروژن استفاده میکنند؛ اما بهترین راه پیشگیری، کنترل دوز مصرفی و مشاوره با پزشک است.
2. ریزش موهای سر
اگر موهای خود را دوست دارید باید بدانید یکی از خطرات تستوسترون پروپیونات، ریش مو و کچلی است. این عارضه معمولاً ناشی از حساسیت ژنتیکی به دیهیدروتستوسترون(DHT) است که یک متابولیت فعال تستوسترون محسوب میشود. DHT باعث کوچک شدن فولیکولهای مو شده و در نتیجه ریزش مو را تشدید میکند. افرادی که دارای سابقه خانوادگی ریزش مو هستند، بیشتر در معرض این عارضه قرار دارند.
3. رویش مو در بدن و صورت
افزایش سطح تستوسترون میتواند منجر به تحریک فولیکولهای موی بدن شود و در نتیجه رشد موهای زائد را تسریع کند. این وضعیت برای برخی افراد اهمیتی ندارد اما برای کسانی که تمایل به داشتن پوست صاف دارند، ناخوشایند خواهد بود. افرادی که با این مشکل مواجه هستند، معمولاً از روشهای مختلفی مانند لیزر درمانی یا اپیلاسیون برای کنترل رشد موهای زائد استفاده میکنند. البته باید توجه کنید که لیزر، در طول مصرف تستوسترون ممکن است پاسخدهی مناسب را نداشته باشد. بهتر است بعد از قطع کامل مصرف این هورمون، به سراغ روشهایی مانند لیزر بروید.
4. بزرگ شدن پروستات
بزرگ شدن پروستات یکی دیگر از خطرات تستوسترون پروپیونات است. این عارضه ناشی از تحریک غده پروستات توسط تستوسترون یا متابولیتهای آن مانند DHT ایجاد میشود. بزرگ شدن پروستات ممکن است منجر به مشکلات ادراری مانند تکرر ادرار، دشواری در شروع ادرار یا احساس عدم تخلیه کامل مثانه شود و حتی میتواند خطر ابتلا به سرطان پروستات را افزایش دهد. افرادی که تحت درمان با تستوسترون قرار دارند باید تحت نظر پزشک باشند تا هرگونه علامت غیرطبیعی زودتر شناسایی شود و اقدامات لازم انجام گیرد.
5. کوچک شدن بیضهها
زمانی که سطح تستوسترون خارجی وارد بدن میشود، غدههای هیپوتالاموس و هیپوفیز سیگنالهایی برای کاهش تولید تستوسترون طبیعی ارسال میکنند. این فرآیند باعث کاهش اندازه بیضهها شده و ممکن است منجر به کاهش میل جنسی نیز بشود. این مسئله میتواند کیفیت زندگی جنسی ورزشکاران را کاهش داده و مشکلاتی روحی نیز ایجاد کند. افرادی که با این مشکل روبرو هستند باید با پزشک خود مشورت کنند تا راهکارهای مناسبی برای مدیریت آن پیدا کنند.
6. سرکوب تولید طبیعی تستوسترون در بدن
وقتی که فرد به مدت طولانی تحت درمان با تستوسترون قرار گیرد، بدن ممکن است توانایی خود را برای تولید هورمون طبیعی کاهش دهد و این یکی از بزرگترین خطرات تستوسترون پروپیونات است زیرا پس از قطع مصرف آن، ممکن است همه زحمات ورزشکاران از بین برود. زیرا مدتی زمان میبرد تا بدن متوجه کمبود تستوسترون در بدن شده و فرآیند تولید آن را آغاز کند. در این پروسه، بافت عضلانی به دست آمده در طول دوران مصرف تحلیل میرود و تاثیرات منفی بسیاری بر روح و روان ورزشکاران خواهد داشت.
7. افزایش رفتارهای پرخاشگرانه
اگر از مشکلاتی مانند تحریکپذیری، زودخشم بودن و پرخاشگری رنج میبرید، دقت کنید که مصرف تستوسترون پروپیونات ممکن است این حالت را تشدید کند. این امر اغلب ناشی از تغییرات هورمونی و تأثیرات روانشناختی ناشی از افزایش سطح تستوسترون در خون است. برخی تحقیقات نشان دادهاند که سطح بالای تستوسترون ممکن است باعث افزایش احساسات منفی مانند خشم و اضطراب شود. افراد ممکن است رفتارهای تهاجمیتری از خود نشان دهند که هم بر روابط اجتماعی آنها تأثیر منفی دارد و هم ممکن است خطر بروز خشونت را افزایش دهد.
8. افزایش فشار به اندامهای حیاتی مانند کبد و کلیه
یکی دیگر از خطرات تستوسترون پروپیونات، ایجاد فشار اضافی بر روی اندامهای حیاتی مانند کبد و کلیه است. این وضعیت معمولاً ناشی از فرآیند متابولیسم داروها در کبد (به خصوص در تستوسترونهای خوراکی) و نیاز کلیهها برای تصفیه مواد زائد ایجاد شده توسط مصرف هورمونهاست. در برخی موارد، استفاده طولانیمدت از تستوسترون ممکن است منجر به آسیب کبدی یا نارسایی کلیوی گردد. افرادی که تحت درمان با تستوسترون هستند باید تحت نظر پزشک قرار داشته باشند تا عملکرد کبد و کلیهها به طور مرتب بررسی شود و هرگونه علامت غیرطبیعی زودتر شناسایی گردد.
البته برای این مشکلات نیز راهکارهایی وجود دارد. به عنوان مثال، پرهیز از مصرف زیاد، مشورت با پزشک برای تعیین دوز دقیق و معاینات دورهای میتوانند کمک دهنده باشند. باتوجه به تأثیر فلبوتومی بر عملکرد کلیه، از این روش نیز میتوان به کمک به پاکسازی خون و کاهش فشار بر روی کلیهها استفاده کرد.
9. چگونه میتوان از خطرات تستوسترون پروپیونات پیشگیری کرد؟
مدیریت میزان مصرف
مانند هر داروی دیگری، استفاده بیش از حد یا نامناسب از این هورمون میتواند عوارض جانبی جدی ایجاد کند. بنابراین، پیروی از دوز تجویزی پزشک (و نه سایر ورزشکاران یا مربیان) است. همچنین، بهتر است فرد قبل از شروع درمان با پزشک خود درباره تاریخچه پزشکی و هرگونه دارویی که مصرف میکند مشورت کند تا خطرات عوارض احتمالی کاهش یابد.
دورههای پاکسازی بدن از استروئید
بهتر است دورههایی را برای پاکسازی بدن از استروئید اختصاص داد. این مسئله به معنای ترک ناگهانی استروئیدها نیست، زیرا با کاهش ناگهانی سطح تستوسترون خون، عوارض خطرناکتری را به دنبال خواهد داشت.
برای آغاز دوره پاکسازی استروئید، بهتر است از قبل با پزشکان متخصصی که در این زمینه تجربه دارند مشورت کرد. این پزشکان را میتوان در مراکز تخصصی پاکسازی خون از استروئید، مانند فلبوتومی ریکاوری، یافت. در این مراکز، با بررسی پیشینه پزشکی، وضعیت فعلی ورزشکار، سطح هورمونهای موجود در خون و نوع استروئیدهای مصرفی، به طور کامل بررسی میشوند و مشاوره کامل برای آغاز دوران پاکسازی به ورزشکاران ارائه میشود و دوره درمان، تحت نظارت پزشک آغاز شده و ادامه مییابد. در کنار روشهای درمانی تخصصی و پزشکی، میتوان اقدامات زیر را برای تسریع در روند پاکسازی انجام داد:
- نوشیدن مایعات و آب زیاد: کمک به گردش خون و پاکسازی آن توسط کبد و کلیه
- پرهیز از قندهای صنعتی، شکر و کافئین: برای اثربخشی بیشتر درمان
- مصرف ویتامینها: ویتامینهایی مانند E و C، بهترین ویتامین برای پاکسازی کبد هستند و در دوران پاکسازی خون از استروئید بسیار مهماند.
- پرهیز از مصرف گوشت، لبنیات و پروتئینهای دیرهضم
سخن پایانی
در این مقاله، با خطرات تستوسترون پروپیونات و راهکارهای مقابله با عوارض آن آشنا شدید. به طور کلی، بهترین کار، پرهیز از مصرف مکملها و داروهای هورمونی است. اما اگر قصد دارید از آنها استفاده کنید، مطمئن شوید که این کار را تحت نظارت پزشک، و با پیروی از دوز تجویزی انجام میدهید. از مصرف طولانیمدت تستوسترون خودداری کنید و دورههایی را برای پاکسازی و ریکاوری اندامهای داخلی اختصاص دهید و انجام معاینات منظم را فراموش نکنید.
سوالات متداول
- آیا تستوسترون پروپیونات موجب کم خونی و تپش قلب نیز میشود؟
از آنجا که تستوسترون میتواند به افزایش تولید اریتروپویتین (هورمونی که تولید گلبولهای قرمز را تحریک میکند) کمک کند، کمخونی جزو خطرات تستوسترون پروپیونات نیست، اما افزایش فشار خون و تپش قلب، از عوارض آن هستند.
- چه میزان از تستسوسترون پروپیونات خطرناک است؟
این مسئله به توده بدنی، ژنتیک، رژیم غذایی و فاکتورهای متعدد دیگر بستگی دارد. به همین دلیل قبل از مصرف باید با پزشک مشورت کرد.
- آیا خانمها میتوانند از تستوسترون پروپیونات استفاده کنند؟
استفاده از این هورمون برای زنان اغلب جنبه پزشکی دارد و بهتر است به عنوان مکمل ورزشی مصرف نشود.
- آیا میتوان تستوسترون پروپیونات را با استروئیدهای دیگر ترکیب کرد؟
بله اما این کار نیز باید با مشورت پزشک انجام شود تا از بروز تداخل و عوارض خطرناکتر پیشگیری شود.