طبق آمارهای به دست آمده در سال‌های گذشته مشکلاتی مثل غلظت خون روبه افزایش هستند، علم پزشکی برای درمان این سری از مشکلات راه‌های زیادی را ارائه کرده است، ولی انتخاب روشی که در حین کنترل بتواند درمان بدون بازگشت داشته باشد، به یکی از دغدغه‌های افراد تبدیل شده است. فصد خون به روش فلبوتومی انتخابی موثر برای درمان بیماریهایی مثل غلظت خون، هموکروماتوز ارثی، پورفیریا کوتانه تاردا و … می‌باشد.
فلبوتومی مدرن تفاوت‌های مهمی با روش‌های سنتی خونگیری دارد و امروزه بر اساس اصول پزشکی، تجهیزات استاندارد و شرایط هر بیمار انجام میشود. تاریخچه فلبوتومی نیز نشان می‌دهد که این روش در طول زمان از شیوه‌های سنتی خونگیری به یک روش درمانی کنترل‌شده و مبتنی بر شواهد پزشکی تبدیل شده است.
همزمان با انجام فصد خون، از دست دیگر سرم تزریق شود تا حجم مایعات بدن بهتر حفظ شود. نکته مهم این است که فلبوتومی با هدف کاهش کنترل‌شده حجم خون و پایین آوردن تعداد گلبولهای قرمز و میزان هماتوکریت انجام میشود. پس از خونگیری، بدن به طور طبیعی روند تنظیم و تولید سلول‌های خونی را آغاز میکند و میزان این فرایند به شرایط فرد و علت افزایش گلبولهای قرمز بستگی دارد.
مهمترین هدف از انجام فلبوتومی (فصد خون) درمان غلظت خون به شیوه‌ای است که بازگشت آن به کندی صورت پذیرد. کاهش تعداد گلبولهای قرمز، کاهش میزان آهن خون برای کسانی که بدنشان آهن زیادی تولید می‌کنند مانند بیماران هموکروماتوز و کاهش فریتین یا آهن ذخیره شده در کبد، از کاربردهای فلبوتومی به شمار می‌روند.
در مورد مقایسه فلبوتومی و روش های سنتی جدول زیر می‌تواند اطلاعات دقیقی را به شما بدهد.
| مورد مقایسه | فلبوتومی درمانی مدرن | فصد خون سنتی / قدیمی |
| هدف | انجام خونگیری با هدف درمانی مشخص و بر اساس تشخیص پزشک | در طب سنتی با هدف‌هایی مانند رگ‌زنی، حجامت یا دفع اخلاط انجام می‌شده است |
| مبنای درمان | بر اساس تشخیص پزشکی، آزمایش‌ها و وضعیت بیمار | مبتنی بر باورها و اصول طب سنتی و نظریه اخلاط |
| روش انجام | ورود سوزن یا کاتتر به ورید و خارج کردن خون به‌صورت کنترل‌شده | معمولاً با ایجاد برش یا شکاف در رگ و خروج خون انجام می‌شده است |
| کنترل حجم خونگیری | حجم خون خارج‌شده اندازه‌گیری و بر اساس شرایط بیمار تعیین میشود | میزان خونگیری در روش‌های سنتی لزوماً با استانداردهای امروزی اندازه‌گیری نمی‌شد |
| تجهیزات | استفاده از تجهیزات پزشکی استریل و یک‌بارمصرف | در روش‌های قدیمی از ابزارهای سنتی استفاده می‌شده است |
| نظارت پزشکی | وضعیت بیمار و نتایج آزمایش‌ها پیش و پس از درمان قابل بررسی است | الزاماً تحت پروتکل‌های پزشکی مدرن و پایش آزمایشگاهی انجام نمی‌شده است |
| کاربرد درمانی | در بیماری‌های مشخصی مانند پلیسیتمی ورا، هموکروماتوز و پورفیری پوستی تاردا کاربرد دارد | کاربردهای تاریخی گسترده‌ای برای بیماری‌های مختلف داشته که بسیاری از آن‌ها با پزشکی مدرن تأیید نشده‌اند |
| تعیین تعداد جلسات | بر اساس بیماری، پاسخ بدن و آزمایش‌های دوره‌ای تعیین میشود | برنامه انجام آن بر اساس اصول و سنت‌های مربوط به روش مورد استفاده تعیین می‌شده است |
| کنترل عوارض | علائم حیاتی و وضعیت بیمار قابل پایش است و اقدامات لازم برای عوارض احتمالی انجام میشود | امکانات پایش و کنترل عوارض مطابق استانداردهای پزشکی امروز وجود نداشته است |
با مراجعه بهترین مرکز فلبوتومی ، روند درمان شما به صورت مستمر توسط پزشک آنالیز خواهد شد. به این صورت که پس از هربار مراجعه، میزان هموگلوبین، فریتین و آهن خون شما چک میشود تا از بابت مثبت بودن روند درمان اطمینان حاصل شود.
با انجام فلبوتومی در بدن شاهد مزایای زیر هستیم.
در کنار مزایای گفته شده، فلبوتومی کاربردهای زیادی نیز دارد که از آن‌ها میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
گلبولهای قرمز بخش مهمی از حجم سلولی خون را تشکیل می‌دهند. هنگامی که تعداد این سلول‌ها بیش از حد افزایش پیدا کند، هماتوکریت نیز افزایش می‌یابد و خون می‌تواند غلیظ‌تر شود. در فلبوتومی، مقدار مشخصی از خون از بدن خارج میشود. در نتیجه تعداد گلبولهای قرمز موجود در گردش خون کاهش پیدا کرده و هماتوکریت پایین می‌آید. این کاهش می‌تواند به کاهش ویسکوزیته خون و در بیماران مبتلا به غلظت خون، کاهش خطر سکته کمک کند.
هموکروماتوز (Hemochromatosis) بیماری‌ای است که در آن آهن بیش از نیاز بدن جذب و در بافت‌ها و اندام‌ها تجمع پیدا میکند. فلبوتومی یکی از درمان‌های اصلی در بسیاری از بیماران مبتلا به هموکروماتوز است. با خارج کردن منظم مقدار مشخصی از خون، بدن برای تولید گلبولهای قرمز جدید از ذخایر آهن استفاده میکند. در نتیجه، به‌مرور زمان میزان آهن ذخیره‌شده در بدن کاهش پیدا میکند.
در این بیماری، تجمع پورفیرین‌ها در بدن می‌تواند باعث بروز علائم پوستی، به‌ویژه حساسیت پوست به نور و ایجاد تاول و آسیب‌های پوستی شود. فلبوتومی با کاهش تدریجی ذخایر آهن بدن می‌تواند به کاهش فعالیت بیماری و بهبود سطح پورفیرین‌ها کمک کند.
مردان با هموگلوبین بالای ۱۶ و زنان بالای ۱۴ و یا هماتوکریت مردان بالای ۵۴ و زنان بالای ۴۶
مردان با فریتین بالای ۳۰۰ و زنان با فریتین بالای ۲۰۰
زنان و مردانی که سیگار، قلیان، دخانیات و روان گردان مصرف می‌کنند و حتی کسانی که خود مصرف نمی‌کنند اما با کسانی که دخانیات مصرف می‌کنند، بسیار معاشرت دارند.
مصرف پودرهای مکمل، استروییدها و انابولیک‌های ورزشی به خصوص در بدنسازی
زندگی در ارتفاعات، برج‌های مسکونی بلند و مناطق کوهستانی، کبد چرب، هپاتیت مزمن، میگرن و سردردهای تنشنی، سکته‌های مغزی و درگیری عروق و ترومبوز و مسمومیت با گاز منوکسید کربن
شغل‌هایی که اکسیژن زیادی مصرف می‌کنند و در مراکز پر دود و پر تردد کار می‌کنند مانند خلبانان، آتشنشانان، کار روی داربست و در ارتفاع، راننده ماشین‌های سنگین، کار در معادن، کار در کافه‌ها و قهوه خانه‌هایی که سیگار آزاد و قلیان سرو میشود.
کسانی که غذاهای فست فود، پرکالری و خونساز زیاد مصرف دارند مثل گوشت قرمز، جگر، حبوبات، آجیل، تنقلات و …
ورزشکاران به خصوص بدنسازان، کوهنوردان، غواصان، شناگران حرفه‌ای، رزمی کاران، کسانی که ورزش‌های هوازی انجام می‌دهند و کسانی که سولاریوم می‌روند.
مصرف مشروبات الکلی، بیماری‌های قلبی و عروقی و ریوی (آسم، Copd، آمفیزم) و…، سن بالای 60-65 سال، افراد چاق و افرادی که به صورت ژنتیکی غلظت خون دارند.
سیگار یا هر دخانیاتی را حداقل 4 ساعت قبل از فلبوتومی قطع کنید.
اجتناب از مصرف نوشیدنی الکی و مواد کافئین دار حداکثر ۲۴ ساعت و حداقل ۲-۴ ساعت قبل از فلبوتومی
حداقل ۲۴ ساعت قبل از فلبوتومی غذای شور و یا نمک میل کنید که نمک باعث میشود حجم خون خود را بعد از فلبوتومی یا فصد سوزنی سریع‌تر به دست آورید که البته سرم تراپی حین و یا بعد از فلبوتومی به علت سدیم داخل سرم دقیقا همین کار را برای شما انجام خواهد داد.
قبل از مراجعه، خواب و استراحت کافی داشته باشید، خستگی و کم‌آبی می‌تواند تحمل خونگیری را دشوارتر کند.
اگر سابقه سرگیجه، غش یا افت فشار هنگام خونگیری دارید، حتما پیش از شروع فلبوتومی به پزشک یا پرسنل درمان اطلاع دهید.
اگر احتمال بارداری وجود دارد، پیش از انجام فلبوتومی به پزشک اطلاع دهید.
مصرف مایعات را بالا ببرید.
در روزی که قرار است فصد خون انجام دهید، کارهای سنگینی مثل ورزش و قرارگرفتن زیاد در گرما را اصلا انجام ندهید.
هر دارویی که مصرف می‌کنید را به پزشک اطلاع دهید.
دو ساعت قبل از فلبوتومی غذای سبکی بخورید.
آزمایش‌هایی براساس نیاز شما تجویز میشود که باید آن‌ها را انجام دهید.
قطع آسپرین و داروهای رقیق کننده خون از ۳ روز قبل یا اگر قطع نشده حتما به پزشک و کارشناس خونگیری اطلاع داده شود.
در این مرحله بیمار به طور کامل چکاپ میشود، مواردی مانند فشار خون، قند، سوابق پزشکی، آزمایش های قبلی بیمار، سابقه بیماری خانوادگی، غلظت خون، کم خونی، سابقه بیماری‌های کبد، کلیه و… توسط پزشک بررسی میشود. بعد از اینکه شرایط بیمار از طرف پزشک مورد تأیید قرار گرفت، عمل فصدسوزنی (فلبوتومی) آغاز میشود.
قبل از خونگیری ابتدا موارد بهداشتی از قبیل استریل کردن تخت و موارد مصرفی انجام می‌گیرد و از ملحفه ی یکبار مصرف استفاده میشود، سپس محل خونگیری توسط کارشناس خونگیری استریل شده و با استفاده از مواردی که در ادامه ذکر می‌کنیم عمل خونگیری یا فلبوتومی درمانی انجام می‌گیرد:
بهترین شرایط آن است که فلبوتومی درمانی و سرم تراپی به صورت همزمان انجام شوند یعنی در عین حال که از یک دست خون خارج میشود، از دست دیگر سرم وارد شود.
نکته: در برخی افراد که رگ به راحتی پیدا نمی‌شود و یا سابقه افت فشار دارند، ابتدا کمی سرم تراپی شده و سپس خونگیری انجام میشود.
فصد خون مانند هر روش دیگری نیاز به مراقبت‌های بعد نیز دارد، این مراقبت‌ها به طور کلی به صورت زیر هستند.
تا نیم ساعت بعد از فصد خون در مرکز مربوطه بمانید تا پزشک تمامی علائم شما را بررسی کند.
همانند قبل از انجام فلبوتومی، بعد از آن نیز مایعات زیاد بنوشید.
یک تا دو روز سیگار نکشید.
کمی درد، حساسیت، کبودی یا تورم خفیف در محل ورود سوزن ممکن است پس از فلبوتومی ایجاد شود. برای کاهش ناراحتی یا کبودی میتوان از کمپرس سرد در فواصل کوتاه استفاده کرد. اگر محل خونگیری دچار خونریزی شد، دست را بالا نگه داشته و با یک گاز یا پانسمان تمیز، فشار مستقیم و مداوم روی محل وارد کنید.
نوشیدنی‌های الکلی را نیز تا یک روز میل نکنید.
تا ۵-۶ ساعت بعد از فلبوتومی لطفا محل خونگیری را با آب نشویید. تا ۲۴ ساعت لطفا از فعالیت سنگین و ورزش‌های هوازی خودداری کنید. لطفا ۲۴ ساعت بعد از فلبوتومی، مسافرت هوایی و یا رانندگی با مسافت طولانی نداشته باشید.
برای اهدای خون ابتدا باید آزمایشات لازم را بدهید تا پس از تأیید سلامت خون، بتوانید خون خود را اهدا کنید. افرادی که اهدای خون انجام می‌دهند باید سبک زندگی سالمی داشته باشند و از رفتارهای پرخطر پرهیز کنند. در حالی که فصد سوزنی (فلبوتومی) یک روش درمانی است و برای افرادی که به دلایلی مانند غلظت خون یا افزایش تعداد گلبولهای قرمز به آن نیاز دارند، با تشخیص پزشک انجام میشود. فلبوتومی در ایران نیز به عنوان یکی از روش‌های خونگیری درمانی برای برخی بیماری‌ها و شرایط پزشکی مورد استفاده قرار می‌گیرد. خون دریافت‌شده از فلبوتومی به شیوه‌ای بهداشتی و استاندارد، برای انتقال به افراد دیگر استفاده نخواهد شد.
در مورد مقدار خونی که فرد در فلبوتومی از دست می‌دهد، نمی‌توان عدد دقیقی گفت، همانطور که گفته شد این روش به بیماری فرد، حجم خونگیری به بیماری و علت انجام فلبوتومی، میزان هموگلوبین و هماتوکریت، وضعیت عمومی بیمار، وزن و شرایط جسمی فرد و نظر پزشک بستگی دارد.
عوارض فلبوتومی به دو دسته شایع و نادر تقسیم میشود، بعد از انجام این روش درمانی فرد ممکن است با مشکلاتی مثل حالت تهوع، سبکی سر، استفراغ، سرگیجه و کبودی در محل خونگیری مواجه شود که از بین می‌روند. با این حال اگر مرکز غیر استانداردی را برای فصد خون انتخاب کرده باشید، استفاده از تجهیزات نامناسب یا غیراستریل می‌تواند خطر عفونت را افزایش دهد و خونگیری بدون کنترل مناسب نیز ممکن است احتمال افت فشار، ضعف یا سایر عوارض مرتبط با کاهش حجم خون را بیشتر کند.
تعیین فواصل زمانی فلبوتومی درمانی یا فصد سوزنی توسط پزشک انجام میشود. به طور متوسط این فرآیند را میتوان هر سه ماه یکبار انجام داد. اما افرادی که دارای مشکلات خونی حاد، مانند تجمع آهن در بدن هستند، ممکن است به جلسات درمانی بیشتری نیاز داشته باشند.
هزینه‌ی انجام فصد خون به روش فلبوتومی به مراقبت‌های قبل و بعد از فصد خون، تجربه و تخصص فلبوتومیست، محل انجام درمان، تعداد جلسات مورد نیاز و نوع بیماری درمانی بستگی دارد.
فلبوتومی درمانی برای همه افراد با هموگلوبین یا هماتوکریت بالا مناسب نیست و باید پس از بررسی علت بیماری و وضعیت عمومی بیمار توسط پزشک انجام شود. در شرایطی مانند کم‌خونی، کم‌آبی شدید، افت فشار خون، بیماری حاد یا ناپایداری وضعیت عمومی ممکن است انجام فلبوتومی به تعویق بیفتد.
همچنین بیماران مبتلا به بیماری‌های مهم قلبی یا ریوی و افرادی که داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت مصرف می‌کنند، باید پیش از فلبوتومی توسط پزشک ارزیابی شوند. مصرف این داروها به تنهایی به معنی ممنوعیت فلبوتومی نیست و نباید بدون نظر پزشک قطع شوند.
این روش با تشخیص پزشک و بر اساس علت افزایش هموگلوبین یا هماتوکریت و همچنین بیماری زمینهای فرد انجام میشود. از مهمترین موارد استفاده از فلبوتومی میتوان به پلیسیتمی ورا، برخی موارد افزایش گلبولهای قرمز و بیماریهایی مانند هموکروماتوز و پورفیری پوستی تاردا اشاره کرد.
ورود سوزن یا کاتتر به ورید ممکن است با درد یا سوزش کوتاهمدت همراه باشد. میزان ناراحتی در افراد مختلف متفاوت است و معمولا قابل تحمل است. اگر هنگام خونگیری درد شدید یا غیرعادی ایجاد شود، باید موضوع را به کادر درمان اطلاع دهید.
مدت زمان خونگیری به حجم مورد نظر، وضعیت رگها و شرایط بیمار بستگی دارد. علاوه بر زمان خونگیری، بخشی از زمان مراجعه به ارزیابی اولیه، آمادهسازی و پایش بیمار پس از انجام فلبوتومی اختصاص پیدا میکند.
سرگیجه یا سبکی سر یکی از عوارض نسبتا شایع خونگیری است و ممکن است برای مدت کوتاهی پس از فلبوتومی ایجاد شود. اگر سرگیجه شدید، طولانی یا همراه با غش، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا ضعف شدید باشد، باید فورا مورد ارزیابی پزشکی قرار بگیرید.
خیر. در فلبوتومی درمانی، خونگیری با هدف درمان یک بیماری یا وضعیت پزشکی انجام میشود؛ اما اهدای خون با هدف تامین خون برای بیماران و طبق ضوابط مراکز انتقال خون انجام میشود.
11 پاسخ
فلبوتومی روی فشار خون تأثیر می‌ذاره؟
خارج شدن خون می‌تواند به‌طور موقت موجب کاهش فشار خون شود، به‌ویژه اگر حجم خونگیری برای بدن فرد قابل‌توجه باشد. ازاین‌رو، کنترل وضعیت بیمار در طول و پس از انجام فلبوتومی اهمیت دارد.
آیا فلبوتومی باعث لاغری میشه؟
خیر. فلبوتومی روشی برای کاهش وزن نیست و کاهش موقت وزن پس از خونگیری، ناشی از خارج شدن خون و مایعات بدن است و ارتباطی با کاهش چربی ندارد.
فلبوتومی معمولاً آدم رو خیلی ضعف می‌کنه؟ من یکم نگران سرگیجه و افت فشارم.
سرگیجه، ضعف یا افت فشار می‌تونه در اثر کاهش حجم داخل عروقی بعد از خونگیری ایجاد بشه. به همین دلیل فشار خون، علائم بیمار و میزان تحمل خونگیری باید در طول و بعد از فلبوتومی بررسی بشه.
من توی آزمایش اخیرم هموگلوبینم بالا بوده و دکتر گفته احتمالاً غلظت خون دارم. فلبوتومی همون فصد خونه یا با فصد سنتی فرق داره؟
فلبوتومی یک روش درمانی برای خارج کردن کنترل‌شده حجم مشخصی از خون از ورید هست. برخلاف فصد سنتی، میزان خونگیری، شرایط انجام و تعداد جلسات بر اساس تشخیص پزشکی و نتایج آزمایش‌ها تعیین میشه.
من برای انجام فلبوتومی یکم استرس داشتم اما الان که انجام دادم، حالم خوبه و هیچ مشکلی هم ندارم.
فلبوتومی چقدر طول می‌کشه؟
مدت انجام فلبوتومی معمولاً کوتاه است و بسته به شرایط فرد و میزان خونگیری، حدود چند دقیقه تا نیم ساعت زمان می‌برد. پس از آن نیز ممکن است مدتی برای استراحت در نظر گرفته شود.