احساس خستگی مداوم، افت تمرکز، رنگ‌پریدگی و کاهش توان جسمی روزمره، ناشی از کاهش ظرفیت حمل اکسیژن در بافت‌های بدن است. زمانی که مکملهای خوراکی نتوانند ذخایر آهن را در زمان مناسب بازسازی کنند یا با عوارض گوارشی مانع ادامه روند درمان شوند، تزریق وریدی آهن موثرترین مسیر برای بازیابی تعادل بدن و ارتقای سطح سلامت عمومی محسوب میشود.
شاید خیلی از شما اطلاع نداشته باشید که اصلا امپول کم خونی اسمش چیه؟ و یا سرم آهن چیست؟ استفاده از سرم کم خونی و یا همان تزریق آهن، راهی برای دریافت آهن از طریق یک سوزن کوچک در رگ شما است. مکمل آهن داخل وریدی (IV) نیز نام دیگری برای این کار می باشد. در صورتی که آهن کافی نداشته باشید، بدن شما نمی تواند هموگلوبین بسازد. هموگلوبین نیز به خون کمک می کند تا اکسیژن را در سراسر بدن شما حمل کند. با این تفاسیر، ممکن است دچار کم خونی شوید و همین امر به عنوان کم خونی و یا فقر آهن شناخته می شود.
آمپول فرینجکت به عنوان یکی از روش های جدید تامین آهن و درمان کمبود آهن می تواند به سرعت و به طور موثر سطح آهن بدن را افزایش داده و سلامت افراد را بهبود بخشد. این دارو با استفاده از آمپول کم خونی داخل سرم برای بیماران استفاده می شود.
برخی عوامل می تواند موجب کاهش ذخایر آهن در بدن شما شوند:
با توجه به این که سرم آهن از چه ترکیباتی ساخته شده است؟، هنگام درمان کم خونی با تزریق سرم آهن ابتدا لازم است علت اصلی این بیماری شناسایی شود، اما مکمل های آهن برای جلوگیری از پیشرفت علائم و تسریع روند درمان به بدن داده می شوند. یکی از این مکمل ها، سرم کم خونی برای بیماران با سطح آهن بسیار پایین است.
این سرم با تامین آهن، از بروز علائم کمبود آهن در بدن جلوگیری می کند. پس از رفع مشکل زمینه ای که باعث بیماری می شود، ممکن است مکمل های آهن ضروری نباشد. اما مصرف دوره ای مکمل های آهن راه حل خوبی برای بیماری هایی است که علت آن را نمی توان پیدا کرد. درمان کمبود آهن زمان زیادی می برد و مصرف داروها باید به طور منظم ادامه یابد. به همین دلیل تزریق اضافی برای روزهای از دست رفته و قطع دارو کاملا اشتباه است. پس از تقریباً 6 ماه استفاده، سطح آهن به حالت عادی باز می گردد و علائم در عرض 3 ماه به میزان قابل توجهی کاهش می یابد.
افراد معمولاً آهن داخل وریدی برای درمان فقر آهن دریافت می کنند زیرا نمی توانند آهن خوراکی مصرف کنند. این افراد شامل افرادی هستند که:
خونریزی در دستگاه گوارش (روده) خود دارند و نیاز به جایگزینی سریع آهن دارند.
مبتلا به بیماری سلیاک (عدم تحمل گلوتن).
سرطان و کم خونی دارید و از ESA استفاده می کنید.
آهن خوراکی را امتحان کرده اند، اما برای آنها خوب عمل نکرده است.
یک بیماری عروقی دارند که باعث می شود خون زیادی از دست بدهند.
به دلیل بارداری یا کم خونی شدید، نیاز به افزایش سریع سطح آهن دارند.
مبتلا به بیماری التهابی روده (بیماری‌های روده‌ای که باعث درد، اسهال و کاهش وزن میشود) هستند و نمیتوانند آهن خوراکی مصرف کنند زیرا دستگاه گوارش آنها را ناراحت می‌کند.
تحت دیالیز هستند و اغلب در حین دیالیز خون از دست می دهند. علاوه بر این، این افراد معمولاً یک عامل تحریک کننده اریتروپویتین (ESA) مصرف می کنند و ممکن است به آهن اضافی نیاز داشته باشند.
کم خونی فقر آهن داشته باشید و طی دو ماه آینده تحت عمل جراحی از دست دادن خون بالا (بیش از 500 میلی لیتر) باشید و نیاز به جایگزینی سریع آهن دارید.
قبل از انجام سرم آهن برای کم خونی باید اقدامات زیر را انجام دهید.
نحوه تزریق سرم خون برای کم خونی نیز به صورت زیر است.
پس از تزریق وریدی آهن (سرم آهن)، مراقبت‌های مناسب برای کاهش خطر عوارض جانبی مانند واکنش‌های آلرژیک، بهبود جذب آهن و نظارت بر اثربخشی درمان ضروری است.
جدا از اینکه سرم آهن تزریقی حتما باید توسط پزشک تجویز شود نباید به صورت خودسرانه تزریق سرم آهن در منزل را انجام دهید. همچنین باید به موضوع آسیب سرم کم خونی توجه کنید که در صورت شدید شدن هر یک از این علائم، باید پزشک خود را در جریان بگذارید:
البته مواردی که در بالا ذکر شد حساسیت و شدت کمتری دارند و خطرناک نیستند. در برخی شرایط دیگر، عوارض جانبی سرم آهن ممکن است متفاوت و خطرناک تر باشد و باید این موضوع را با پزشک خود در میان بگذارید. یکی از این مضرات سرم آهن زمانی رخ می دهد که فرد با آهن مسموم شود. در این زمان آهن در نقاط مختلف بدن افزایش یافته و باعث مسمومیت می شود که با شوک آنافیلاکتیک همراه خواهد بود.
برخی از علائم حساسیت بالا عبارتند از شوک، آنافیلاکسی، غش، کاهش هوشیاری و تغییرات فشار خون. برای جلوگیری از این عوارض سرم آهن، لازم است قبل از تزریق، فرد مورد آزمایش قرار گیرد. در حین تزریق، سرم باید به آرامی و در مدت زمان طولانی تری وارد بدن شود تا احتمال آسیب ناشی از سرم آهن کاهش یابد.
| شاخص مقایسه | قرص آهن (خوراکی) | تزریق سرم آهن (وریدی / IV) |
| مسیر ورود به بدن | دستگاه گوارش (معده و دوازدهه) | جریان مستقیم خون و عروق |
| میزان جذب | حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد (بخش عمده دفع میشود) | ۱۰۰ درصد بدون اتلاف گوارشی |
| سرعت اثربخشی | تدریجی (نیازمند ۳ تا ۶ ماه مصرف مداوم) | بسیار سریع (افزایش فریتین طی چند روز تا دو هفته) |
| عوارض گوارشی | شایع (یبوست، تهوع، سوزش معده، تیرگی مدفوع) | فاقد هرگونه عارضه گوارشی |
| محل و نحوه مصرف | مصرف روزانه در منزل توسط خود فرد | نیازمند تزریق در درمانگاه یا بیمارستان تحت پایش |
| خطر واکنش‌های آلرژیک | بسیار نادر | نیازمند کنترل جهت پیشگیری از واکنش حساسیتی |
| هزینه درمان | مقرون‌به‌صرفه و اقتصادی | بالاتر به دلیل هزینه دارو و خدمات تزریق تخصصی |
در دوران‌های خاص مثل بارداری یا قاعدگی نیز با توجه به تشخیص پزشک فرد می‌تواند تزریق سرم آهن را انجام دهد.
خانم‌های زیادی در دوران پریودی خون زیادی از دست می‌دهند، این مورد باعث کاهش سطح آهن در بدن میشود. برای رفع این مشکل سرم کم‌خونی گزینه‌ی مناسبی است.
بارداری یکی از حساس ترین دوران زندگی است و برای جلوگیری از عوارض ناشی از کمبود مواد مغذی و مواد معدنی لازم است تمام مکمل های لازم مصرف شود. در این دوران بدن به آهن زیادی نیاز دارد و این مورد با تزریق سرم آهن در بارداری جبران میشود. مقدار کم آهن در بدن مادر، می تواند علت کم خونی باشد. از آنجایی که جنین به آهن زیادی نیاز دارد، پزشک متخصص در دوران بارداری توجه ویژه ای به آهن دارد. در این موارد می توان با تزریق سرم آهن نیاز مادر به آهن را برطرف کرد.
برای جواب به این سوال نیز که تزریق سرم آهن چگونه انجام می شود؟ باید گفت این تزریق، مانند دیگر سرم ها و به صورت داخل وریدی انجام می شود.
تعداد دفعات تزریق سرم آهن برای کم خونی عدد مشخصی نیست و به علت کمبود آهن، مقدار آهن موردنیاز بدن، شدت کم‌خونی، پاسخ بیمار به درمان وابسته است. بعضی از افراد بعد از یک بار تزریق نتیجه می‌گیرند، اما مشکلاتی مثل خونریزیهای مداوم، بیماری‌های گوارشی و کلیه و بیماری‌های مزمن نیاز به تزریق سرم خون هر چند وقت یکبار دارند. تجویز مجدد آزمایش خون (CBC و فریتین) ۲ تا ۴ هفته پس از تزریق انجام میشود تا پزشک از افزایش مطلوب هموگلوبین و تکمیل ذخایر آهن بدن اطمینان حاصل کند.
درباره زمان لازم جهت تزریق امپول برای بالا بردن هموگلوبین خون، باید گفت اگر شخصی قصد مراجعه حضوری به مراکز درمانی را داشته باشد، جدا از زمانی که باید در ترافیک و صف در مراکز سپری کند، باید حدود سه ساعت زیر سرم بماند. البته این زمان داده شده تقریبی است و بستگی به میزان داروی تجویز شده برای کم خونی، آمادگی های لازم جهت تزریق وریدی آهن یا مقدار سرم دارد. در برخی موارد برای جبران کمبود آهن در بدن نیاز به چندین بار تزریق سرم آهن است. اگر سرعت انتقال آهن از طریق سرم کم باشد، آسیب کمتری را در اثر عوارض مرتبط با آهن سرم شاهد خواهیم بود. تمامی موارد فوق پس از بررسی نیاز به آهن و وضعیت جسمانی فرد توسط پرسنل پزشکی تشخیص و اعمال می شود.
کم خونی ناشی از فقر آهن، یک مشکل شایع اما قابل درمان است. تزریق سرم آهن در پریودی و سایر درمان‌های مرتبط، نقش مهمی در رفع این مشکل و بهبود کیفیت زندگی افراد ایفا می‌کنند. با این حال، تشخیص دقیق و درمان به موقع، کلید اصلی بهبودی است. بنابراین، در صورت مشاهده علائمی مانند خستگی مزمن، ضعف، رنگ‌پریدگی و سرگیجه، می توانید به مرکز فلبوتومی ریکاوری مراجعه کرده و آزمایش‌های لازم را انجام دهید. با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، می‌توانید به سرعت به سلامتی کامل دست یابید.
قیمت سرم یا آمپول آهن برای درمان کم‌خونی ثابت نیست و به عواملی مانند نوع فرآورده، برند دارو، مقدار آهن موردنیاز، پوشش بیمه و هزینه تزریق بستگی دارد. به همین دلیل نمی‌توان یک قیمت مشخص برای همه بیماران اعلام کرد. داروهای آهن وریدی مانند فرینجکت و ونوفر نیز ممکن است اختلاف قیمت قابل‌توجهی داشته باشند.
این تزریق بیشتر برای افرادی انجام میشود که کمبود آهن شدید دارند یا نمیتوانند از مکملهای خوراکی استفاده کنند. بیماران دیالیزی، زنان باردار، افراد با خونریزیهای زیاد یا کسانی که به افزایش سریع آهن نیاز دارند.
عوارض شایع شامل سردرد، سرگیجه، تهوع و حساسیت پوستی است. در موارد نادر، واکنش‌های شدید مانند شوک آنافیلاکسی ممکن است بروز کند که نیازمند اقدام فوری پزشکی است.
باید حداقل ۳۰ دقیقه پس از تزریق تحت نظر باشید، مایعات کافی بنوشید، از فعالیت سنگین تا ۲۴ ساعت پرهیز کنید و علائم هشدار مثل تنگی نفس یا درد شکمی را جدی بگیرید. همچنین انجام آزمایش خون چند هفته بعد برای بررسی سطح آهن ضروری است.
