یکی از مشکلاتی که زندگی زوجهای بسیاری را با اختلال مواجه کرده، ناباروری است. ناباروری میتواند دلایل و ریشههای مختلفی داشته باشد. دلایل آشکار و پنهان زیادی برای ناباروری وجود دارد که بسیاری از افراد نسبت به همه آنان آگاه نیستند. به طور مثال، کمتر کسی از رابطه بین کمبود ویتامین و ناباروری اطلاع دارد. این درحالی است که ویتامینها در فرآیندهای بیوشیمیایی مرتبط با تولید مثل حضور فعالی دارند و کمبود آنها، میتواند احتمال باروری را کاهش دهد. در ادامه، به طور مفصل، ارتباط بین کمبود ویتامین و ناباروری را برای شما تشریح خواهیم کرد.
کمبود کدام ویتامینها بر باروری تاثیر دارد؟
خیلی از ما تنها زمانی به یاد مصرف ویتامینها میافتیم که دچار یک بیماری مانند سرماخوردگی شده باشیم. حتی در این شرایط هم تنها ممکن است از مکملهای ویتامین C استفاده کنیم و نسبت به بقیه بیتوجه باشیم. این درحالی است که ویتامینها، همگی برای سلامت بدن ما مهماند و کمبود آنها میتواند بر همه وجوه زندگی ما، از جمله فرزندآوری تاثیر منفی داشته باشد. در ادامه به بررسی تأثیر ویتامینها بر باروری خواهیم پرداخت.
1. ویتامین D
ویتامین D آنقدر برای سلامت کلی بانوان مهم است که میتوان چندین صفحه درباره آن نوشت! این درحالی است که ما اغلب به مصرف ویتامین D هیچ توجهی نداریم و انتظار داریم که آن را صرفاً از طریق نور خورشید جذب کنیم. مسئله اینجاست که زنان ایرانی به علت پوشش خود و حضور بیشتر در محیطهای سرپوشیده، همان مقدار اندک ویتامین D را هم جذب نمیکنند.
برخی گمان میکنند تاثیر ویتامین دی تنها برای تقویت استخوانها است و آن را صرفاً یکی از ویتامین های مورد نیاز زنان یائسه میدانند که بیشتر در معرض خطر پوکی استخوان هستند. اگرچه افراد مسن واقعاً نیاز بیشتری به دریافت این ویتامین دارند، اما این نیاز تنها به آنان محدود نمیشود. زنان در سنین باروری با تامین ویتامین دی مورد نیاز بدن خود میتوانند از مشکلات زیر پیشگیری کنند:
- بی نظمی در پریودی: کمبود ویتامین دی باعث اختلال در پریودی و بینظمی دورهها میشود. این خود یکی از عوامل اثبات کننده رابطه بین کمبود ویتامین و ناباروری است.
- افزایش سطح هورمونهای مردانه: اگر با مشکلاتی مانند آکنه و ریزش مو و رشد موهای زائید درگیرید، ممکن است دچار کمبود ویتامین دی باشید.
- افزایش مقاومت به انسولین: بخشی از اضافه وزنی که در اثر سندرم تخمدان پلی کیستیک دارید، به علت همین مقاومت زیاد به انسولین است. کمبود ویتامین D سندروم تخمدان پلی کیستیک را تشدید میکند و شانس باروری را کاهش میدهد.
علاوه بر این، کمبود ویتامین D در آقایان نیز باعث کاهش تعداد اسپرمها، کند شدن حرکت پیشرونده آنها، کاهش کیفیت مایع منی و شکلگیری نادرست هسته اسپرم میشود.
2. ویتامین B9
ویتامین B9 یا فولات یکی از مهمترین ویتامین های ضروری برای زنان باردار است. این ویتامین در تولید DNA و تقسیم سلولی حضوری پررنگ دارد و برای رشد صحیح جنین ضروری است. تحقیقات نشان دادهاند که کمبود فولات میتواند به مشکلاتی مانند نقص لوله عصبی در جنین منجر شود. علاوه بر این، فولات به تقویت کیفیت تخمکها کمک کرده و احتمال بارداری را افزایش میدهد. در مردان نیز، فولات باعث کاهش خطر نقصهای ژنتیکی در اسپرم میشود.
3. ویتامین B12
بدن برای حفظ سلامت عصبی و تولید گلبولهای قرمز خون به ویتامین B12 نیاز دارد. تولید هورمونهای جنسی که بر باروری تاثیر میگذارند نیز به این ویتامین وابسته است. کمبود B12 میتواند منجر به اختلالات قاعدگی در زنان شده و احتمال بارداری را کاهش دهد. در مردان نیز، سطح پایین این ویتامین با کاهش کیفیت اسپرم مرتبط است. منابع غذایی غنی از B12 شامل گوشت قرمز، مرغ، ماهی، تخممرغ و لبنیات هستند. افرادی که رژیمهای گیاهخواری یا بدون لبنیات دارند ممکن است نیاز به مصرف مکملهای B12 داشته باشند تا از عوارض ناشی از کمبود ویتامین و ناباروری پیشگیری کنند.
4. ویتامین E
آسیب اکسیداتیو، از جمله عواملی است که ممکن است بر کیفیت تخمکها و اسپرمها تأثیر بگذارد و ویتامین E به عنوان یک آنتیاکسیدان قوی شناخته میشود که به حفاظت از سلولهای بدن کمک میکند. تحقیقات نشان دادهاند که مصرف کافی ویتامین E میتواند کیفیت تخمکها را افزایش دهد و احتمال بارداری را بالا ببرد. زنانی که چرخه قاعدگی نامنظمی دارند، میتوانند مکملهای ویتامین E یا مواد غذایی غنی از آن را به عنوان درمانی کمکی استفاده کنند. برخی از مواد غذایی سرشار از ویتامین E عبارتاند از: آجیل، دانهها، روغنهای گیاهی و سبزیجات برگسبز.
5. ویتامین C
درست مانند ویتامین E، این ویتامین نیز یکی از آنتیاکسیدانهای مهم است که تاثیر بسزایی در سلامت باروری دارد. این ویتامین به تقویت سیستم ایمنی بدن کمک کرده و از آسیب اکسیداتیو سلولهای تولید مثلی جلوگیری میکند. تحقیقات نشان دادهاند که مصرف کافی ویتامین C میتواند کیفیت اسپرم را افزایش دهد و احتمال بارداری را بالا ببرد. منابع غذایی غنی از ویتامین C شامل مرکبات، توتفرنگی، فلفل دلمهای و کلم بروکلی هستند.
6. ویتامین B6
ویتامین B6 یکی از ویتامینهای ضروری برای بدن افرادی است که دچار اختلالات قاعدگی هستند و از هورمونهای جنسی کافی برخوردار نیستند. ویتامین B6، همچنین به کاهش علائم پیش از قاعدگی کمک کرده که میتواند بر سلامت روانی زنان تأثیر مثبت بگذارد. گوشت مرغ، ماهی، سیبزمینی، موز و غلات کامل منابع غذایی غنی از B6هستند.
روشهای جبران کمبود ویتامین قبل از اقدام به بارداری
1. اصلاح رژیم غذایی
اولین و سادهترین راه برای جبران کمبود ویتامین در بدن، این است که رژیم غذایی خود را اصلاح کنیم. با توجه به اینکه ارتباط کمبود ویتامین و ناباروری تنها به زنان محدود نیست، توصیه میشود زوجها مدتی قبل از اقدام به بارداری، رژیم غذایی خود را به یک رژیم کامل و غنی تغییر دهند تا انواع ویتامینها و مواد معدنی مورد نیاز را دریافت کنند. فراموش نکنید که داشتن یک جنین و فرزند سالم، وابسته به داشتن تخمک و اسپرمهای سالم است.
2. مصرف مکملهای خوراکی
خوشبختانه مولتیویتامینها و مکملهای بسیاری در بازار موجود هستند که میتوانند به جربان کمبود ویتامین و درمان ناباروری ناشی از آن کمک کند. اگرچه این مکملها اغلب به نسخه پزشک احتیاجی ندارند اما بهتر است قبل از مصرف هر مکملی، با پزشک متخصص مشورت کنید تا از دریافت دوز مناسب و برنامه جامع، مطمئن شوید.
3. ویتامینتراپی
درصورتی که کمبودهای تغذیه شدیدتر از آن باشند که با تغذیه و یا مکملها جبران شوند و یا بدن مادر توان هضم و جذب مکملهای خوراکی را نداشته باشد، میتوان از روشهایی مانند ویتامین تراپی با سرم استفاده کرد. در این روش، مواد مغذی به طور مستقیم وارد جریان خون شده و به سرعت جذب بدن میشوند. برای ویتامینتراپی باید به مراکز مخصوص مراجعه کرد و با ارائه شرح حال دقیق، تحت نظارت پزشک، فرآیند درمان را آغاز کرد.
مرکز فلبوتومی ریکاوری، آماده خدمترسانی به زوجهایی است که قصد دارند قبل از اقدام به فرزندآوری، کلیه مراقبتهای لازم را انجام دهند. در این مرکز، علاوه بر ویتامین تراپی با سرم، خدمات دیگری برای درمان کمخونی نیز ارائه میشود که برای زوجهایی که دچار کمخونی هستند و قصد فرزندآوری دارند، بسیار مناسب است.
سخن پایانی
اکنون که میدانید که کمبود ویتامین و ناباروری چه ارتباطی با یکدیگر دارند، میتوانید از مدتی قبل از اقدام به بارداری، با تغییر در رژیم غذایی خود، مصرف مکملها و ویتامین تراپی در مراکز پزشکی معتبر، این کمبود را جبران کنید و با تضمین سلامت تخمکها و اسپرمها و ایجاد بستری مناسب برای رشد جنین، خانوادهای شاد و سالم برای خود ایجاد کنید. دقت کنید که مشاوره با پزشک متخصص تغذیه یا پزشک زنان پیش از اقدام به بارداری برای اخذ بهترین تصمیمات، اهمیت زیادی دارد.
سوالات متداول
- از کجا بفهمیم کمبود ویتامین داریم؟
کمبود هر ویتامین علائم خاص خود در بدن ایجاد میکند. از آنجا که علائم ناشی از کمبود ویتامین با برخی بیماریهای دیگر مشترک است، توصیه ما مراجعه به پزشک و انجام آزمایش خون است.
- آیا ممکن است برخی بیماریها باعث کمبود ویتامین هم بشوند؟
بله، برخی بیماریهای گوارشی مانند سیلیاک یا کرون، هضم و جذب مواد غذایی و ویتامینها را با اختلال مواجه میکنند.
- مکملها را باید از چند ماه قبل از اقدام به بارداری آغاز کرد؟
بهتر است مصرف مکملها را از 3 ماه قبل از اقدام به بارداری آغاز کنید. حداقل زمان برای آغاز مصرف مولتیویتامینها، یک ماه قبل از بارداری است.
- آیا مصرف مکملهای ویتامین برای درمان ناباروری کافی است؟
خیر، ناباروری در زوجین میتواند دلایل متعدد زیادی داشته باشد که کمبود ویتامین تنها یکی از آنهاست. برای درمان قطعی ناباروری باید به پزشک متخصص مراجعه کنید.