شاید برای شما هم پیش آمده باشد که صبح از خواب بیدار شوید و احساس ضعف و بیحالی کنید، حتی بعد از یک خواب خوب یا اینکه وسط روز ناگهان دچار سرگیجه و خستگی شوید. حالا اگر همراه اینها درد شکم، نفخ یا مشکلات گوارشی هم داشته باشید، احتمال دارد پای یک موضوع شایع اما کمتر شناخته شده وسط باشد و آن هم کم خونی و مشکلات گوارش است.
در این مقاله قصد داریم به زبانی ساده، علائم، علل و روشهای تشخیص و درمان این وضعیت را توضیح دهیم تا بتوانید با پزشک خود یا اطرافیانتان گفتگو مؤثرتری داشته باشید.
کم خونی و مشکلات گوارش چه ارتباطی دارند؟
کمخونی زمانی اتفاق میافتد که سطح هموگلوبین یا تعداد گلبولهای قرمز خون پایینتر از حد طبیعی باشد و بدن نتواند اکسیژن کافی به بافتها برساند. یکی از دلایل اصلی آن، مشکلات گوارشی مانند خونریزی یا اختلال در جذب مواد مغذی است.
مطالعات نشان میدهند که در مردان و زنان پس از یائسگی، شایعترین علت کمخونی ناشی از کمبود آهن و ضایعات خونریز گوارشی است. همچنین بیماریهایی مانند سلیاک، التهاب روده، زخم معده و پولیپها میتوانند باعث کم خونی و مشکلات گوارش همزمان شوند. به همین دلیل، کمخونی اغلب نشانهای از یک مشکل زمینهای در دستگاه گوارش است و باید علت آن دقیق بررسی شود.
علائم شایع کم خونی و مشکلات گوارش
در این بخش میخواهیم دقیقتر کم خونی و مشکلات گوارش را بررسی کنیم. بیایید اول تصور کنیم چه حالتی در این وضعیت تجربه میکنید و چه علائمی ممکن است داشته باشید:
ممکن است صبحها احساس خستگی و بیحالی کنید یا سرگیجه و تپش قلب داشته باشید. پوستتان رنگ پریده باشد و تمرکزتان کم شده باشد. حالا اگر به اینها درد یا گرفتگی معده، نفخ، یبوست یا اسهال، سوزش سر دل یا مدفوع تیره اضافه شود، احتمال زیادی دارد که شما با کم خونی و مشکلات گوارش روبهرو باشید. این ترکیب علائم، معمولاً زنگ هشداری است که باید جدی گرفته شود.
علل احتمالی کم خونی و مشکلات گوارش
بسیاری از عوامل میتوانند همزمان باعث کم خونی و مشکلات گوارشی شوند. بیایید هرکدام را با مثال ملموستری مرور کنیم:
1. خونریزی مزمن گوارشی
گاهی خونریزی از معده یا روده آهسته و پنهان است، حتی بدون اینکه متوجه شوید. زخم معده، زخم دئودنوم، پولیپ، تومور یا بیماری التهابی روده میتوانند این خونریزی را ایجاد کنند. حتی بعضی ضایعات مانند تغییرات کامرون در افراد با هیاتوس هرنیا هم میتوانند باعث خونریزی مزمن شوند.
2. سوء جذب آهن یا مواد مغذی
در بیماریهایی مثل سلیاک یا کرون، بدن نمیتواند آهن را به خوبی جذب کند. حتی اگر رژیم غذایی شما غنی از آهن باشد، باز هم ممکن است دچار کمخونی شوید.
3. التهاب مزمن دستگاه گوارش
التهاب طولانی مدت روده باعث میشود بدن نیاز بیشتری به آهن داشته باشد، اما همزمان جذب آن پایین میآید. این نوع کمخونی به نام آنمی التهابی شناخته میشود.
4. سایر عوامل
رژیم غذایی فقیر از آهن، خونریزیهای غیرگوارشی مثل قاعدگی شدید یا برخی بیماریهای مزمن هم میتوانند کم خونی و مشکلات گوارش را تشدید کنند.
زمان هایی که باید بررسی بیشتری انجام دهید
گاهی کم خونی بدون علت مشخص یا مقاوم به درمان است یا همراهش علائم گوارشی شدید مشاهده میشود. در این شرایط باید بررسی دقیقتری انجام شود که این بررسیها شامل موارد زیر است:
- کم خونی بدون علت واضح در آزمایشهای اولیه
- کم خونی مقاوم یا عودکننده
- وجود علائم گوارشی مداوم، مانند درد یا خونریزی مخفی
- شروع کم خونی در سن بالای ۴۵ سال
در این موارد پزشک ممکن است شما را به متخصص گوارش ارجاع دهد. طبق راهنمای AGA، مردان یا زنان یائسه با فقر آهن بهتر است اندوسکوپی دوجهته (گاستروسکوپی و کولونوسکوپی) انجام دهند. اگر علت مشخص نشود، تستهایی مثل بررسی هلیکوباکتر پیلوری، آزمایش سلیاک یا کپسول اندوسکوپی برای روده کوچک پیشنهاد میشود.
روش های تشخیص کم خونی و مشکلات گوارش
تشخیص دقیق اولین قدم درمان مؤثر است:
- تاریخچه و معاینه بالینی: پزشک درباره علائم عمومی و گوارشی، رژیم غذایی، مصرف داروها و سابقه خانوادگی از شما سوال میکند.
- آزمایشهای خون پایه: شامل هموگلوبین، گلبول قرمز، فریتین، TSAT و در صورت نیاز CRP و ESR.
- آزمایش خون مدفوع: برای شناسایی خون مخفی در مدفوع.
- آندوسکوپی و کولونوسکوپی: بررسی مستقیم مخاط و تشخیص ضایعات خونریز یا سایر ضایعات.
- آزمایشهای تکمیلی در صورت نیاز: بیوپسی روده کوچک، تست سلیاک یا تصویربرداری ویژه.
روش های درمان: راه هایی برای جبران کم خونی و مشکلات گوارشی
درمان کم خونی شامل دو مرحله است:
درمان کمخونی
فلبوتومی (فصد خون با سرم مخصوص): بهترین و سریعترین روش درمان غلظت خون که در آن با تزریق سرم ویژه و برداشت کنترلشده خون، غلظت و آهن اضافی بدن کاهش مییابد. این روش بهصورت کاملاً علمی و بهداشتی زیر نظر پزشک انجام میشود و برخلاف فصد سنتی، موجب ضعف یا عوارض جانبی نمیگردد. در نهایت برای درمان کم خونی و مشکلات گوارشی فلبوتومی درمانی بهشدت پیشنهاد میشود، چراکه میتواند در تشخیص این علائم و درمان آنها بسیار کمککننده باشد.
- مکملهای آهن خوراکی: روشی رایج و مؤثر برای جبران کمخونی ناشی از فقر آهن که ممکن است در برخی افراد باعث تهوع یا یبوست شود.
- آهن داخل وریدی: در بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن یا مشکلات جذب آهن، پزشک میتواند تزریق سرم آهن برای بیماری های مزمن را تجویز کند.
- انتقال خون: در موارد شدید کمخونی یا هنگام خونریزی فعال به کار میرود و باید در شرایط بیمارستانی انجام شود.
درمان علتهای گوارشی
- زخم معده یا اثنیعشر: درمان با داروهای ضد اسید و قطع مصرف داروهای مضر برای معده.
- التهاب روده: استفاده از داروهای کورتیکواستروئید یا بیولوژیک برای کنترل التهاب.
- پولیپها و تومورها: برداشتن ضایعه از طریق اندوسکوپی یا جراحی.
- بیماری سلیاک: رعایت رژیم غذایی بدون گلوتن برای جلوگیری از آسیب به رودهها.
- ضایعات کامرون یا فتق معده (هرنیا): در صورت نیاز، ترمیم جراحی میتواند به بهبود کمخونی کمک کند.
روش های مکمل و حمایتی برای درمان کم خونی و مشکلات گوارش
- مصرف غذاهای سرشار از آهن و ویتامین C
- پرهیز از چای و قهوه همراه وعده غذایی
- پیگیری منظم سطح آهن و فریتین
درمان کم خونی بدون رفع علت گوارشی معمولاً نتیجهبخش نیست. مکمل آهن باید تا رسیدن سطح فریتین به حد طبیعی ادامه داشته باشد و در موارد پیچیده، مشورت با متخصصان گوارش و هماتولوژی ضروری است.
فصد خون به روش فلبوتومی که به آن فصد خون سوزنی نیز گفته میشود، یکی از روشهای نوین و مؤثر در درمان کمخونی و کاهش دردهای عضلانی است. در این روش مقدار مشخصی از خون بدن بیمار گرفته میشود و همزمان با آن، ویتامینها و مواد مغذی از طریق سرم به بدن به دست دیگر او تزریق میشود.
این ترکیب باعث میشود که مغز احساس نکند خون زیادی از دست رفته و دیگر دستور تولید گلبولهای قرمز را صادر نمیکند، در نتیجه بدن در وضعیت بهتری قرار میگیرد. این روش به ویژه برای افرادی که با کم خونی و دردهای عضلانی مزمن مواجه هستند، میتواند بسیار مفید باشد.
نکات پیشگیری و مراقبت: چطور از کم خونی و مشکلات گوارش پیشگیری کنیم؟
- آزمایشهای خون منظم، به خصوص برای افرادی که بیشتر در معرض کم خونی و مشکلات گوارش هستند.
- رژیم غذایی متنوع با منابع آهن کافی یا تزریق سرم آهن
- توجه به علائم هشداردهنده گوارشی
- کاهش مصرف داروهای مضر معده
- رعایت پروتکلهای پیشگیری از کم خونی در ایران
جمعبندی
کم خونی و مشکلات گوارش اغلب با هم دیده میشوند و یکی از آنها میتواند نشانهای از دیگری باشد. درمان مؤثر زمانی است که علت گوارشی برطرف شود و کم خونی با رژیم غذایی مناسب یا تزریق سرم آهن از طریق خدمات مجموعهی ایران فصد، برای بیماریهای مزمن جبران گردد.
افراد کم خونی که با این مشکل دستوپنجه نرم میکنند، میتوانند با پیگیری منظم و تغذیه سالم از عود بیماری پیشگیری کرده و از بروز ضعف، خستگی یا حتی دردهای عضلانی جلوگیری نمایند.
منابع: