وقتی صحبت از استروئیدها می‌شود، احتمالاً ذهن شما به سراغ استروئیدهای آنابولیک می‌رود؛ یعنی همان مواد غیرقانونی و نیروزایی که برای افزایش سریع توده عضلانی استفاده می‌شوند. اما انواع دیگری از استروئیدها نیز وجود دارند. حال، آیا استروئیدها باعث ریزش مو می‌شوند و اگر چنین است، کدام انواع آنها؟
تاثیر استروئید بر ریزش مو می‌تواند به نوع استروئید مصرفی و همچنین نحوه استفاده از آن (مثلاً اینکه آیا تحت نظر متخصص پزشکی مصرف می‌شوند یا خیر) بستگی داشته باشد. در اینجا به بررسی انواع مختلف استروئیدها، نقش آنها در تشدید یا درمان ریزش مو و روش‌های محافظت از خط رویش مو در زمان مصرف استروئید می‌پردازیم.
کدام نوع استروئیدها باعث ریزش مو می‌شوند؟
آیا تاثیر استروئید بر ریزش مو اثبات شده است؟ بله. ریزش مو یک عارضه جانبی بالقوه برخی از استروئیدها است. ابتدا، بیایید دو نوع رایج استروئیدها را بررسی کنیم.
کورتیکواستروئیدها
متخصصان مراقبت‌های بهداشتی معمولاً کورتیکواستروئیدها را برای درمان مشکلات مرتبط با سیستم ایمنی مانند اختلالات پوستی، چشمی و خونی، آرتروز و برخی از انواع آلرژی تجویز می‌کنند.
به عنوان مثال، در فهرست FDA برای کورتیکواستروئیدهایی مانند پردنیزولون، نازک شدن موهای سر به عنوان یک عارضه جانبی احتمالی ذکر شده است. از سوی دیگر، برخی تحقیقات نشان می‌دهد که مصرف خوراکی یک دوز پردنیزون به صورت ماهانه می‌تواند یک درمان موثر برای آلوپسی آره‌آتا باشد.
با این حال، به طور کلی، تغییرات مو لزوماً عارضه جانبی همه کورتیکواستروئیدها نیست.
استروئیدهای آنابولیک
این داروها حاوی یک نسخه مصنوعی از تستوسترون، یک آندروژن (هورمون جنسی مردانه) هستند که در نوعی ریزش مو به نام آلوپسی آندروژنیک یا ریزش موی الگوی مردانه نقش دارد.
متخصصان حوزه سلامت اغلب استروئیدهای آنابولیک را برای درمان عدم تعادل هورمونی تجویز می‌کنند. این داروها می‌توانند در بهبود برخی مشکلات جسمانی، از جمله مواردی که منجر به تحلیل عضلات می‌شوند، مؤثر باشند.
از طرفی احتمالاً در مورد برخی از افرادی که بدنسازی انجام می‌دهند شنیده‌اید که از این نوع استروئیدها برای افزایش توده عضلانی سوءاستفاده می‌کنند. برخی افراد با هدف عضله‌سازی و ارتقای عملکرد ورزشی، از این نوع استروئیدها استفاده نادرست می‌کنند.
کم‌پشت شدن مو یکی از عوارض جانبی رایج مصرف استروئیدهای آنابولیک است. ریزش مو ممکن است طی چند هفته تا چند ماه پس از مصرف بروز کند.
تفاوت میان ریزش موی ناشی از استروئیدهای آنابولیک و کورتیکواستروئیدها
دو نوع مختلف استروئید می‌توانند به روش‌های متفاوتی منجر به ریزش مو شوند و روند بهبود هر یک نیز ممکن است متفاوت باشد. در ادامه، جدولی برای خلاصه کردن ویژگی‌های اصلی آنها آمده است:
| مورد | استروئیدهای آنابولیک | کورتیکواستروئیدها |
| نمونه‌ها | تستوسترون، ناندرولون، ترنبولون، دیانابول | پردنیزولون، هیدروکورتیزون، دگزامتازون |
| نحوه تأثیر | افزایش سطح DHT و تسریع ریزش موی الگوی مردانه در افراد مستعد | وارد کردن فولیکول‌های مو به فاز استراحت و ایجاد ریزش موی تلوژن افلوویوم |
| الگوی ریزش مو | عقب رفتن خط رویش مو و کم‌پشت شدن موها در ناحیه تاج سر | کم‌پشت شدن منتشر مو در سراسر پوست سر |
| آیا قابل برگشت است؟ | با درمان می‌تواند بهبود پیدا کند؛ مداخله درمانی طی ۶ ماه اهمیت دارد | بله؛ معمولاً خودمحدودشونده است و ۳ تا ۶ ماه پس از قطع دارو بهبود می‌یابد |
| آیا به درمان نیاز دارد؟ | فیناستراید، ماینوکسیدیل یا ترکیبی از این دو، بسته به شرایط فرد | معمولاً نیازی به درمان اختصاصی ندارد و پس از قطع دارو برطرف می‌شود |
چرا استروئیدها باعث ریزش مو می‌شوند؟
همانطور که اشاره شد، استروئیدهای آنابولیک هورمون‌های مصنوعی هستند. بنابراین مصرف آنها زمانی که هورمون‌های شما از قبل متعادل هستند، می‌تواند بر عملکرد مغز و عملکرد جنسی بدن و حتی چرخه رشد مو تأثیر منفی بگذارد. حتی تاثیر استروئید بر اعصاب نیز در برخی موارد گزارش شده است.
نمونه‌ای از استروئیدهای آنابولیک که ممکن است باعث ریزش موی بیش از حد شوند عبارتند از:
- آنادرول
- اکساندرولون (که قبلاً با نام Anavar فروخته می‌شد)
- متاندینون
- دروستانولون
- متنولون انانتات
- پروویرون
- ترنبولون
به خاطر داشته باشید که همه کسانی که از این ترکیبات استفاده می‌کنند، ریزش مو را به عنوان یک عارضه جانبی تجربه نخواهند کرد و هرگونه ریزش موی بیش از حدی که تجربه می‌کنید می‌تواند به دلیل دیگری باشد.
آیا استروئیدها می‌توانند ریزش مو را درمان کنند؟
در موارد نادر، کورتیکواستروئیدهایی مانند پردنیزون ممکن است درمانی برای ریزش مو باشند. همچنین کورتیکواستروئیدهای موضعی ممکن است به درمان التهابی که باعث ریزش مو به صورت طاسی تکه‌ای می‌شود، کمک کنند. متخصصان مراقبت‌های بهداشتی همچنین تزریق استروئید یا کورتیکواستروئیدهای خوراکی را برای درمان آلوپسی آره‌آتا تجویز می‌کنند.
محافظت از موها در برابر اثرات استروئیدها
اگر دچار ریزش مویی شده‌اید که گمان می‌کنید ناشی از مصرف استروئید است، اولین قدم شما باید مشورت با پزشک یا متخصص مراقبت‌های بهداشتی باشد. آنها می‌توانند بررسی کنند که آیا لازم است درمان را متوقف کنید، دوز مصرفی را تغییر دهید یا نوع دارو را عوض کنید. همچنین می‌توانند شما را در مدیریت عوارض مصرف استروئید آنابولیک راهنمایی کنند.
صرف‌نظر از مسئله ریزش موی ناشی از استروئید، متخصصان می‌توانند برای درمان انواع دیگر ریزش مو نیز راهنمایی‌های لازم را ارائه دهند. در ادامه، مؤثرترین روش‌های درمانی برای تحریک رویش مجدد مو، آورده شده‌اند.
ماینوکسیدیل
ماینوکسیدیل موضعی دارویی مورد تأیید سازمان غذا و دارو (FDA) است که رشد مو را تحریک می‌کند.
ماینوکسیدیل ماده مؤثره موجود در محصول روگین (Rogaine) است. تصور می‌شود که این دارو با افزایش جریان خون در فولیکول‌های مو، آنها را به بازگشت به مرحله آناژن (مرحله فعال چرخه رشد مو) ترغیب کرده و در نهایت موجب رویش موهای جدید می‌شود.
فیناستراید
فیناستراید دارویی تجویزی است که سطح دی‌هیدروتستوسترون یا همان DHT را تنظیم می‌کند؛ هورمونی که در بروز طاسی با الگوی مردانه نقش دارد. سطح بالای DHT می‌تواند موجب ریزش مو شود. مصرف روزانه و طبق دستور پزشک فیناستراید می‌تواند سطح DHT را کاهش دهد (در برخی موارد تا ۷۰ درصد).
مکمل‌های مفید برای مو
کمبود ویتامین‌های حیاتی برای سلامت مو، از جمله ویتامین A، ویتامین D و بیوتین، می‌تواند باعث ریزش مو شود. مصرف روزانه مولتی‌ویتامین‌های جویدنی حاوی بیوتین، ریزش مو را به‌طور کامل متوقف یا معکوس نمی‌کند، اما اگر علت ریزش موی شدید شما کمبودهای تغذیه‌ای باشد، می‌تواند مفید واقع شود. همچنین استفاده از شامپوهایی که حاوی ترکیبات پیشگیری‌کننده از ریزش مو هستند نیز می‌تواند برای شما سودمند باشد.
پاکسازی خون از استروئید
در برخی افراد، مصرف استروئیدهای آنابولیک می‌تواند تولید گلبول‌های قرمز را تحریک کرده و منجر به سطح غیرعادی بالای هماتوکریت یا افزایش غلظت خون شود. در چنین شرایطی، صرفاً درمان ریزش مو ممکن است کافی نباشد و لازم است به عوارض خونی ناشی از مصرف استروئید نیز رسیدگی شود.
زمانی که آزمایش‌های خون نشان‌دهنده بالا بودن بیش‌ازحد تعداد گلبول‌های قرمز یا هماتوکریت باشند و متخصص مربوطه تشخیص دهد که خارج کردن مقدار مشخصی از خون اقدامی مناسب است، ممکن است روش فلبوتومی مد نظر قرار گیرد. این روش می‌تواند به کاهش غلظت گلبول‌های قرمز و بهبود جریان خون کمک کند.
در مرکز فلبوتومی ریکاوری، بیمارانی که مشکوک به تغییرات خونی ناشی از مصرف استروئید هستند، می‌توانند تحت ارزیابی مناسب قرار گیرند و در صورت تشخیص و ضرورت پزشکی، پاکسازی خون از استروئید انجام دهند.
نگاهی نهایی به تاثیر استروئید بر ریزش مو
استروئیدها بسته به نوع استروئید و میزان حساسیت فرد، ممکن است به شیوه‌های گوناگونی بر رشد مو تأثیر بگذارند. اگر پس از مصرف استروئیدها متوجه ریزش غیرعادی مو شدید، بهتر است به‌جای تمرکز صرف بر خود مو، به دنبال بررسی علت احتمالی آن باشید. در برخی موارد، ارزیابی وضعیت کلی سلامت و بررسی شاخص‌های خونی نیز می‌تواند بخش مهمی از این فرایند ارزیابی باشد.
سوالات متداول
آیا ریزش مو ناشی از استروئیدهای آنابولیک قابل برگشت است؟
بله، اگر سریع اقدام کنید. به‌طور کلی، مصرف همزمان فیناستراید و ماینوکسیدیل می‌تواند در ۹۲ درصد افراد، نتایج پایدار یا بهبود وضعیت مو را پس از یک سال به همراه داشته باشد. هرچه برای رسیدگی به این مشکل بیشتر صبر کنید، احتمال رویش مجدد کامل موها کمتر می‌شود.
در صورت قطع مصرف استروئید، چه مقدار از موها دوباره رشد می‌کنند؟
در مورد ریزش مو ناشی از کورتیکواستروئیدها، ممکن است بیشتر یا حتی تمام موها ظرف ۶ تا ۱۲ ماه پس از قطع دارو دوباره رشد کنند. اما در مورد استروئیدهای آنابولیک، نتیجه به زمان شروع درمان بستگی دارد. شروع درمان در همان ۶ ماه نخست پس از قطع مصرف، بهترین شانس را برای رویش مجدد موها به شما می‌دهد.
آیا در صورت عدم درمان، ریزش موی ناشی از استروئید دائمی خواهد بود؟
ریزش مو ناشی از کورتیکواستروئیدها معمولاً ظرف ۶ تا ۱۲ ماه پس از قطع درمان، خودبه‌خود بهبود می‌یابد. با این حال، ریزش مو ناشی از استروئیدهای آنابولیک در صورت عدم درمان می‌تواند منجر به کوچک شدن فولیکول‌های مو و کاهش دائمی و شدید اندازه آنها شود. هرچه درمان را بیشتر به تعویق بیندازید، بازگرداندن موها دشوارتر خواهد بود.
منابع:
