کم خونی ناشی از بیماری مزمن زمانی بروز می‌کند که یک عارضهٔ جسمانی طولانی‌مدت، در توانایی بدن برای تولید یا استفادهٔ صحیح از گلبول‌های قرمز اختلال ایجاد کند. برخلاف کم خونی ناشی از کمبود آهن، درمان بیماری زمینه‌ای اغلب بخش مهمی از مدیریت این نوع کم خونی محسوب می‌شود. در این مقاله، به بررسی علل کم خونی ناشی از بیماری مزمن، علائم رایج، روش‌های تشخیص و گزینه‌های درمانی موجود خواهیم پرداخت.
کم‌خونی ناشی از بیماری مزمن چیست؟
کم‌خونی ناشی از بیماری مزمن زمانی رخ می‌دهد که فرد به یک بیماری خودایمنی یا بیماری دیگری مبتلا باشد که بیش از سه ماه طول کشیده و موجب التهاب شود. التهاب مزمن می‌تواند بر توانایی بدن در استفاده از آهن مورد نیاز برای تولید گلبول‌های قرمز کافی تأثیر بگذارد. کم‌خونی زمانی ایجاد می‌شود که تعداد گلبول‌های قرمز خون کافی نباشد. اکثر افراد مبتلا به کم‌خونی ناشی از بیماری مزمن، نوع خفیفی از این عارضه را دارند. متخصصان ، غالبا این نوع کم‌خونی را با درمان بیماری زمینه‌ای مداوا می‌کنند.
علت اصلی کم خونی ناشی از بیماری مزمن چیست؟
هر نوع بیماری مزمنی که باعث التهاب شود، می‌تواند منجر به کم‌خونی ناشی از بیماری مزمن گردد. اگر به یک بیماری مزمن مبتلا هستید، آن بیماری ممکن است بر گلبول‌های قرمز خون شما تأثیر بگذارد؛ گلبول‌هایی که وظیفه حمل اکسیژن در سراسر بدن را بر عهده دارند.
مغز استخوان شما به‌طور مداوم گلبول‌های قرمز جدیدی می‌سازد تا جایگزین گلبول‌های قرمز فرسوده یا آسیب‌دیده شوند. طول عمر اکثر گلبول‌های قرمز حدود ۱۲۰ روز است. بیماری مزمن ممکن است باعث مرگ زودتر از موعد گلبول‌های قرمز یا کاهش سرعت تولید آن‌ها شود. در اینجا نحوه تأثیر بیماری مزمن بر گلبول‌های قرمز توضیح داده شده است:
بدن به‌طور معمول آهن موجود در گلبول‌های قرمز قدیمی را بازیافت می‌کند تا گلبول‌های قرمز جدید بسازد. در کم‌خونی ناشی از بیماری مزمن، گروهی از سلول‌ها به نام ماکروفاژ آهن بازیافت‌شده را در خود حبس می‌کنند. این بدان معناست که آهن کمتری برای ساخت گلبول‌های قرمز جدید در دسترس بدن قرار می‌گیرد.
کم‌خونی ناشی از بیماری مزمن بر نحوه متابولیسم آهن در سلول‌ها تأثیر می‌گذارد.
چه کسانی به کم‌خونی ناشی از بیماری مزمن مبتلا می‌شوند؟
همان‌طور که از نام آن پیداست، این نوع کم‌خونی ممکن است هر کسی را که بیماری مزمن دارد، تحت تأثیر قرار دهد. با این حال، بیشتر افراد مبتلا به این عارضه در رده‌های سنی بالا هستند. بیماری‌هایی که ممکن است باعث بروز این نوع کم‌خونی شوند عبارتند از:
- سرطان
- بیماری مزمن کلیه
- نارسایی قلبی
- بیماری‌های خودایمنی (بیماری‌هایی که در آن‌ها سیستم ایمنی به جای محافظت از بدن، به آن حمله می‌کند)
کدام بیماری‌های خودایمنی باعث کم‌خونی ناشی از بیماری مزمن می‌شوند؟
بیماری‌های خودایمنی زیر ممکن است باعث بروز کم خونی ناشی از بیماری مزمن شوند:
- آرتریت روماتوئید (روماتیسم مفصلی): التهاب مزمن مفاصل.
- لوپوس اریتماتوی سیستمیک (یا لوپوس): آسیب بافتی ناشی از حمله سیستم ایمنی به بدن.
- واسکولیت: التهاب رگ‌های خونی.
- سارکوئیدوز: یک بیماری التهابی که معمولاً ریه‌ها و غدد لنفاوی را درگیر می‌کند و به احتمال زیاد ناشی از پاسخ غیرطبیعی سیستم ایمنی است.
- بیماری التهابی روده (بیماری کرون و کولیت اولسراتیو) که روده‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
- سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS).
- هر نوع عفونت.
علائم کم خونی ناشی از بیماری مزمن
علائم کم خونی ناشی از بیماری مزمن مشابه علائم کم خونی فقر آهن است. همه افراد مبتلا به این نوع کم خونی، لزوماً متوجه علائم آن نمی‌شوند. برخی افراد ممکن است تنها هنگام ورزش و تاثیر کم خونی بر تنگی نفس متوجه علائم شوند. کسانی که حتی در حالت استراحت نیز علائم دارند، ممکن است موارد زیر را تجربه کنند:
- احساس خستگی یا ضعف شدید؛ به‌طوری که ممکن است برای انجام فعالیت‌های روزمره احساس ناتوانی کنند
- تنگی نفس
- رنگ‌پریدگی بیش از حد معمول پوست
- تعریق بی‌دلیل
- احساس سرگیجه یا غش
- سردرد
تشخیص کم‌خونی ناشی از بیماری مزمن
متخصصان برای تشخیص این نوع کم خونی، نتایج چندین آزمایش مختلف را بررسی می‌کنند. در اینجا مواردی که ممکن است در آزمایش خون شما مشخص شود، آمده است:
- سطح هموگلوبین: هموگلوبین عامل رنگ قرمز گلبول‌های قرمز خون است. محدوده طبیعی هموگلوبین بین ۱۲ تا ۱۷.۴ گرم در هر دسی‌لیتر خون است. اگر سطح هموگلوبین پایین باشد، پزشک ممکن است سطح اریتروپویتین (EPO) شما را نیز بررسی کند. EPO هورمونی است که توسط کلیه‌ها تولید می‌شود و به مغز استخوان در ساخت گلبول‌های قرمز کمک می‌کند.
- سطح آهن سرم: این آزمایش میزان آهن موجود در خون را اندازه‌گیری می‌کند. محدوده طبیعی آن بین ۶۰ تا ۱۷۰ میکروگرم در هر دسی‌لیتر خون است.
- شمارش رتیکولوسیت‌ها: رتیکولوسیت‌ها گلبول‌های قرمز نابالغ هستند. پایین بودن تعداد رتیکولوسیت‌ها ممکن است نشان‌دهنده این باشد که مغز استخوان شما کمتر از حد معمول گلبول قرمز تولید می‌کند.
- ظرفیت اتصال به آهن: این آزمایش نشان می‌دهد که آیا میزان آهن خون شما بیش از حد است یا کمتر از حد طبیعی. محدوده طبیعی برای بزرگسالان بین ۲۵۰ تا ۴۵۰ میکروگرم در هر دسی‌لیتر خون است.
- سطح فریتین: فریتین نوعی پروتئین خونی حاوی آهن است. این آزمایش میزان ذخایر آهن بدن را نشان می‌دهد. سطح طبیعی فریتین بین ۲۰ تا ۲۰۰ (یا ۵۰۰) نانوگرم در هر میلی‌لیتر خون متغیر است.
علاوه بر این‌ها، پزشک ممکن است برای بررسی ذخایر آهن، نمونه‌برداری (بیوپسی) از مغز استخوان انجام دهد. بالا بودن ذخایر آهن و پایین بودن سطح آهن سرم می‌تواند نشانه‌ای از ابتلا به کم‌خونی ناشی از بیماری مزمن باشد.
درمان کم خونی ناشی از بیماری مزمن
درمان کم‌خونی ناشی از بیماری مزمن معمولاً با مدیریت بیماری زمینه‌ای عامل آن آغاز می‌شود. با کنترل بهتر بیماری زمینه‌ای، ممکن است وضعیت کم خونی نیز به‌تدریج بهبود یابد. با این حال، برخی افراد به درمان‌های تکمیلی نیاز دارند؛ به‌ویژه زمانی که کم خونی شدید بوده یا با شرایطی مانند بیماری مزمن کلیه یا سرطان مرتبط باشد. رایج‌ترین و بهترین روش‌های درمان کم خونی بسته به شرایط بیمار به شرح زیر هستند:
درمان بیماری زمینه‌ای
مدیریت التهاب مزمن، عفونت، بیماری کلیوی یا سایر مشکلات زمینه‌ای می‌تواند به بهبود تولید گلبول‌های قرمز و کاهش کم خونی در طول زمان کمک کند.
درمان با آهن
در صورت وجود کمبود آهن یا زمانی که آهن کافی برای تولید گلبول‌های قرمز در بدن موجود نباشد، ممکن است مصرف مکمل‌های آهن توصیه شود. نوع و دوز مصرفی به وضعیت فرد بستگی دارد. علاوه بر این، ممکن است در موارد شدیدتر، تزریق سرم آهن برای کم خونی تجویز گردد.
داروهای محرک اریتروپوئز (ESA)
افراد مبتلا به انواع خاصی از بیماری مزمن کلیه یا سایر شرایط ویژه ممکن است از داروهایی که مغز استخوان را برای تولید بیشتر گلبول‌های قرمز تحریک می‌کنند، بهره‌مند شوند.
تزریق خون
در موارد کم‌خونی شدید یا علامت‌دار، ممکن است برای افزایش سریع‌تر سطح گلبول‌های قرمز به تزریق خون نیاز باشد. این روش معمولاً زمانی به کار می‌رود که از نظر بالینی ضروری باشد، نه به عنوان یک درمان روتین و طولانی‌مدت.
مدیریت سلامت خود پس از کم خونی
کم خونی ناشی از بیماری‌های مزمن اغلب با مدیریت صحیح بیماری زمینه‌ای و دریافت درمان مناسب متناسب با علت و شدت کم‌خونی بهبود می‌یابد. اگر در خصوص کم‌خونی، آزمایش‌های خون یا گزینه‌های درمانی مناسب به راهنمایی تخصصی نیاز دارید، مرکز فلبوتومی ریکاوری می‌تواند ضمن ارائه پشتیبانی تخصصی، شما را در برداشتن گام بعدی بر اساس نیازهای فردی‌تان یاری کند.
سوالات متداول
چرا در کم خونی ناشی از بیماری مزمن، سطح آهن پایین است؟
در صورت ابتلا به کم خونی ناشی از بیماری مزمن، برخی از سلول‌های بدن آهن را به‌جای آزاد کردن، در خود نگه می‌دارند؛ در نتیجه، بدن نمی‌تواند از آن برای تولید گلبول‌های قرمز جدید استفاده کند.
آیا کم خونی ناشی از بیماری مزمن می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند؟
در بسیاری از موارد، این نوع کم خونی خفیف است و عمدتاً علائمی مانند خستگی، ضعف یا تنگی نفس ایجاد می‌کند. با این حال، کم‌خونی شدیدتر می‌تواند فشار مضاعفی بر بدن وارد کند، به‌ویژه در افرادی که از قبل دچار مشکلات قلبی یا سایر بیماری‌های جدی هستند.
آیا کم خونی می‌تواند نارسایی قلبی را تشدید کند؟
کم خونی باعث می‌شود قلب برای رساندن اکسیژن کافی به بدن، سخت‌تر کار کند. برای افراد مبتلا به نارسایی قلبی، این فشار اضافی ممکن است علائم را تشدید کرده و با پیامدهای نامطلوب‌تری برای سلامتی همراه باشد. بنابراین، درمان هر دو بیماری حائز اهمیت است.
چه زمانی باید برای احتمال ابتلا به کم خونی به پزشک مراجعه کنم؟
اگر به یک بیماری مزمن مبتلا هستید و دچار خستگی مداوم، ضعف، سرگیجه، تنگی نفس یا سایر علائم احتمالی کم خونی شدید، بهتر است با پزشک خود مشورت کنید. انجام آزمایش خون می‌تواند به تشخیص وجود یا عدم وجود کم خونی کمک کند.
منابع:
