چرا هموگلوبین و هماتوکریت بالا می‌رود؟ دلایل اصلی و عوامل خطر

هموگلوبین و هماتوکریت به عنوان دو شاخص مهم در آزمایش خون شناخته می‌شوند که سطح اکسیژن‌رسانی و حجم گلبول‌های قرمز خون را نشان می‌دهند. بالا بودن هموگلوبین و هماتوکریت، که به آن پلی‌سیتمی گفته می‌شود، دلایل گوناگونی دارد. شمارش هموگلوبین بالا معمولاً زمانی اتفاق می‌افتد که بدن شما نیاز به افزایش ظرفیت حمل اکسیژن دارد. یکی از دلایل آن این است که ممکن است شما در ارتفاع بالا زندگی کنید و تولید گلبول‌های قرمز خون شما به طور طبیعی افزایش یابد تا اکسیژن کمتری در آنجا جبران شود. عوامل خطر دیگر شامل عوامل مربوط به سبک زندگی، مانند سیگار کشیدن یا شرایط پزشکی که باعث کاهش اکسیژن خون می‌شود، مانند نارسایی قلبی باشد. علاوه بر آن بیماری‌هایی که تولید گلبول‌های قرمز را افزایش می‌دهند نیز می‌توانند عامل بوجود آمدن هماتوکریت بالا باشند. در ادامه به دلایل اصلی آن و درمان هماتوکریت و هموگلوبین بالا اشاره خواهیم کرد.

هماتوکریت بالا چیست؟

آزمایش هماتوکریت نسبت گلبول‌های قرمز خون را اندازه گیری می‌کند. با اینکه گلبول‌های قرمز خون، اکسیژن را در سراسر بدن حمل می‌کنند و بسیار حیاتی هستند، داشتن تعداد بسیار کم یا بیش از حد آن‌ها می‌تواند نشانه بیماری های خاصی باشد. وقتی مقدار هماتوکریت بالا باشد، در واقع یعنی نسبت گلبول‌های قرمز در خون بالاتر از حد طبیعی است. این مسئله می‌تواند نشان دهنده کم آبی بدن نیز باشد. اختلالی که باعث می‌شود بدن شما گلبول‌های قرمز زیادی تولید کند و در نتیجه به غلظت خون منجر شود. داشتن غلظت بالای گلبول قرمز می‌تواند خطر لخته شدن خون را افزایش دهد. اگر هموگلوبین شما به دلیل بیماری مزمنی مانند سرطان یا بیماری کلیوی بالا باشد، آن بیماری ممکن است به پیشرفت خود ادامه دهد و تا زمانی که درمان نشود باعث مشکلات سلامتی شود. بطور کلی عوامل دیگری که در بالا بودن هماتوکریت نقش دارند شامل موارد زیر می‌شوند:

• کم آبی بدن
• بیماری ریوی یا قلبی
• زندگی در ارتفاعات بالا، مانند کوه
• مصرف سیگار و دخانیات

بالا بودن هموگلوبین و هماتوکریت نشانه چیست؟

همانطور که گفتیم، بالا بودن هموگلوبین و هماتوکریت معمولاً نشان‌دهنده افزایش تعداد یا غلظت گلبول‌های قرمز خون است که به آن پلی‌سیتمی گفته می‌شود. ذکر کردیم که یک علت بالا بودن هموگلوبین و هماتوکریت زندگی در ارتفاعات است. چرا زندگی در ارتفاعات باعث افزایش هموگلوبین می‌شود؟ در ارتفاعات، بدن برای جبران کاهش اکسیژن هوا، تولید گلبول‌های قرمز را افزایش می‌دهد. مشکلاتی مانند بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD) یا فیبروز ریوی نیز می‌توانند باعث کاهش سطح اکسیژن و تحریک تولید بیشتر گلبول‌های قرمز شوند. بالا بودن هموگلوبین خون با اختلال خواب نیز رابطه دارد.

مثلا در اختلال آپنه خواب، کاهش موقتی اکسیژن خون در خواب منجر به افزایش هموگلوبین و هماتوکریت می‌شود. پلی‌سیتمی ورا نیز یک بیماری نادر است که در آن مغز استخوان به‌طور غیرطبیعی تعداد زیادی گلبول قرمز تولید می‌کند. درصورت مصرف کم آب نیز ممکن است بدن دچار این عارضه شود. در واقع کاهش مایعات بدن باعث افزایش نسبی غلظت هموگلوبین و هماتوکریت می‌شود، حتی بدون افزایش واقعی تعداد گلبول‌های قرمز.

هماتوکریت بالا در زنان

سطح هماتوکریت یا هموگلوبین بالا (HCT) در زنان نیز زمانی است که درصد گلبول های قرمز خون در خون بالاتر از محدوده طبیعی است که 36-44٪ است. سطح بالای HCT می تواند نشان دهنده این باشد که بدن تعداد زیادی گلبول قرمز تولید می کند یا سطح پلاسمای خون بسیار پایین است. در زنان، به دلیل تفاوت‌های هورمونی و شرایط خاص بدنی، علل و پیامدهای هماتوکریت بالا ممکن است با مردان تفاوت‌هایی داشته باشد. هرچند هماتوکریت معمولاً در دوران بارداری کاهش می‌یابد، اما در صورت دهیدراسیون شدید یا مشکلات مرتبط با خون‌رسانی، ممکن است افزایش یابد. درباره درمان هموگلوبین بالا در بارداری در اینجا مطالعه کنید.

آپنه انسدادی خواب که در زنان نیز شایع است، می‌تواند سطح اکسیژن خون را کاهش داده و تولید گلبول‌های قرمز را افزایش دهد. در برخی زنان، کاهش آب بدن یا از دست دادن خون ناشی از سیکل قاعدگی سنگین می‌تواند بر هماتوکریت تأثیر گذارد. افزایش هماتوکریت می‌تواند باعث افزایش غلظت خون و در نتیجه خطر لخته شدن خون، سکته مغزی، و حمله قلبی شود. بنابراین شناسایی دقیق علت و مدیریت آن از طریق مشاوره با پزشک و انجام آزمایش‌های تکمیلی بسیار مهم است.

درمان بالا بودن هموگلوبین و هماتوکریت

درمان هموگلوبین بالا به علت آن بستگی دارد. هموگلوبین بالا، به ویژه در پلی سیتمی ورا، اغلب با فلبوتومی درمانی درمان می‌شود. این شیوه درمانی مدرن شامل برداشتن یک واحد خون، شبیه به اهدای خون است، با این تفاوت که برخلاف اهدای خون، بدن شما متوجه از دست دادن خون نمی‌شود، چرا که همزمان به شما سرم ویتامین تزریق می‌شود. ممکن است لازم باشد چندین بار فلبوتومی انجام شود. هموگلوبین بالا با دارو برای کاهش تعداد گلبول های قرمز خون نیز درمان می‌شود که می‌تواند اثرات و عوارض این بیماری را کاهش دهد. همچنین اگر هموگلوبین بالایی دارید، حفظ یک رژیم غذایی سالم مهم است. هیچ توصیه غذایی خاصی ایجاد نشده‌است، اما هیدراته ماندن و اجتناب از مصرف الکل همیشه مفید است.

همچنین پرهیز از غذاهایی که قند بالایی دارند، که می‌توانند به چاقی، التهاب و سایر شرایطی که خطر بیماری قلبی را افزایش می‌دهند، کمک کنند، مهم است. مصرف غذاهای حاوی چربی‌های ترانس را که در بسیاری از غذاهای فرآوری شده وجود دارد و چربی‌های اشباع شده محدود کنید. غذاهای حاوی چربی اشباع شده عبارتند از:

• سوسیس و بیکن
• گوشت قرمز
• پنیر
• کره

یک رژیم غذایی سالم نیز شامل موارد زیر می‌تواند باشد:

• مقدار کافی میوه و سبزیجات
• غلات کامل
• منابع پروتئینی مانند ماهی، غذاهای دریایی، آجیل و بدون چربی، گوشت‌های فرآوری نشده یا مرغ

ورزش منظم نیز می‌تواند به حفظ سلامت کلی کمک کند و خطر ابتلا به برخی شرایط را که منجر به بالا بودن هموگلوبین و هماتوکریت می‌شود کاهش دهد. انجمن قلب آمریکا توصیه می کند حداقل 150 دقیقه ورزش متوسط ​​یا 75 دقیقه فعالیت بدنی شدید در هفته داشته باشید. خواب کافی نیز برای سلامتی مطلوب مهم است. طبق گفته آکادمی پزشکی خواب آمریکا، بزرگسالان 18 تا 60 ساله حداقل هفت ساعت در شب می خوابند. گاهی اوقات نمی‌توانید هموگلوبین بالا را از بین ببرید. این مورد در صورتی است که شما به بیماری مانند پلی سیتمی ورا مبتلا هستید که قابل پیشگیری نیست. با این حال، بسته به علت، ممکن است بتوانید سطح هموگلوبین بالا را با موارد زیر بهبود بخشید:

• ترک الکل، سیگار و دخانیات
• زندگی در ارتفاع کم
• هیدراته ماندن

با همه این راهکارها، بهترین راه برای درمان غلظت خون و درمان بالا بودن هموگلوبین و هماتوکریت، فلبوتومی درمانی است. برای بهره‌مندی از بهترین خدمات فلبوتومی، می‌توانید به مزکز فلبوتومی ریکاوری مراجعه کرده و علاوه بر فلبوتومی و فصد خون، خدماتی چون ویتامین و سرم تراپی را نیز تجربه نمایید.

کلام نهایی

در نهایت، بالا بودن هموگلوبین و هماتوکریت می‌تواند نشانه‌ای از تلاش بدن برای جبران کمبود اکسیژن یا نتیجه یک بیماری زمینه‌ای باشد. این وضعیت اگرچه ممکن است در برخی موارد بی‌خطر باشد، اما در صورت عدم تشخیص و درمان به‌موقع بالا بودن هموگلوبین و هماتوکریت، می‌تواند منجر به عوارض جدی مانند غلظت خون جدی، لخته شدن خون، سکته یا مشکلات قلبی شود. بنابراین، مراجعه به پزشک یا مرکز فلبوتومی ریکاوری، انجام آزمایش‌های تکمیلی و نیز پیروی از درمان‌های توصیه‌شده ضروری است. با اصلاح سبک زندگی، مدیریت بیماری‌های زمینه‌ای، و نظارت دقیق بر وضعیت سلامت، می‌توان از بروز عوارض جلوگیری کرده و کیفیت زندگی را بهبود بخشید.

منبع: + +