علت فریتین بالا در آزمایش خون چیست؟ راهنمای کامل درمان و پیشگیری

خون، اکسیژن و مواد غذایی را به تمامی بخش‌های بدن ارسال می‌کند، به همین دلیل اگر در این ماده مشکلاتی وجود داشته باشد، این موضوع به تمامی بخش‌های بدن سرایت می‌کند. یکی از این مشکلات، فریتین بالا می‌باشد که در صورت ابتلا به آن باید هر چه سریع‌تر درمان شوید. در ادامه قصد داریم تا درمان فریتین بالا را به طور کامل مورد بررسی قرار دهیم.

فریتین بالا به چه معناست؟

فریتین یک پروتئین خون است که حاوی آهن است. فریتین بالا که به تجمع بیش از حد آهن در بدن اشاره دارد، می‌تواند عوارض جدی برای سلامتی ایجاد کند. این وضعیت که اغلب با بیماری‌هایی مانند هموکروماتوز ارثی یا مشکلات مزمن کبدی مرتبط است، در صورت عدم درمان ممکن است به مشکلاتی نظیر آسیب به اندام‌های داخلی، بیماری‌های قلبی، دیابت و حتی سرطان منجر شود.

نشانه فریتین بالا چیست؟

اگر دچار فریتین بالا شده‌اید، به طور حتم شاهد علائم زیر خواهید بود.

• ضعف
• خستگی
• درد مفاصل، اغلب در دست یا زانو
• درد شکم
• رنگ خاکستری، فلزی یا برنزی برای پوست
• نامنظم شدن دوران قاعدگی
• نوسانات خلقی مثل افسردگی

بالا بودن فریتین خون نشانه چیست؟

فریتین بالا می‌تواند خطرناک باشد، زیرا نشان‌دهنده ذخایر بیش از حد آهن در بدن است که ممکن است منجر به آسیب‌های جدی به بافت‌ها و اندام‌ها شود. آهن اضافی به‌ صورت فریتین ذخیره شده و اگر سطح آن بیش از حد بالا باشد، می‌تواند اثرات زیر را داشته باشد:

1. آسیب به اندام‌ها: تجمع آهن در اندام‌هایی مانند کبد، قلب و پانکراس ممکن است عملکرد آن‌ها را مختل کرده و به بیماری‌های مزمن مانند سیروز کبدی، نارسایی قلبی و دیابت منجر شود.
2. استرس اکسیداتیو: آهن اضافی می‌تواند تولید رادیکال‌های آزاد را افزایش دهد که باعث آسیب به سلول‌ها و تسریع فرآیند پیری و بیماری‌های مرتبط با استرس اکسیداتیو می‌شود.
3. خطر ابتلا به سرطان: افزایش سطح آهن با افزایش احتمال سرطان‌های کبد و سایر اندام‌ها مرتبط است.
4. مشکلات مفصلی و پوستی: باید بدانید که بین فریتین بالا و سرطان نیز ارتباطی وجود دارد، برخی بیماران ممکن است علائمی مانند درد مفاصل یا تغییر رنگ پوست را تجربه کنند.
5. کبد چرب: فریتین بالا و کبد چرب رابطه‌ای مستقیم و دوسویه دارند، در واقع کبد چرب با ایجاد التهاب و آسیب سلولی، باعث نشت فریتین به خون می‌شود. این وضعیت علاوه بر نشان دادن پیشرفت بیماری، با ایجاد استرس اکسیداتیو، اختلال در متابولیسم آهن را تشدید کرده و ریسک آسیب‌های جدی به بافت کبد را بالا می‌برد.
6. غلظت خون: ارتباط فریتین بالا و غلظت خون معمولا مستقیم نیست، اما فریتین بالا نشان‌دهنده اضافه بار آهن یا التهاب مزمن در بدن است. در بیماری‌هایی مانند هموکروماتوز، تجمع بیش از حد آهن می‌تواند به بافت‌های حیاتی آسیب زده و در شرایط خاص، زمینه‌ساز افزایش غلظت خون و بروز اختلالات جدی قلبی و کبدی شود.

[مطالعه بیشتر:  تاثیر استرس بر غلظت خون ]

عوارض فریتین بالا

عوارض فریتین بالا بسته به میزان فریتین، مدت زمان افزایش آن و سلامت عمومی فرد متفاوت هستند. تجمع آهن در کبد می‌تواند به التهاب (هپاتیت)، فیبروز و در موارد شدیدتر سیروز کبدی منجر شود. افزایش آهن ممکن است باعث نارسایی قلبی، آریتمی‌ها و مشکلات دیگر قلبی شود.

طبق گفته mayoclinic آهن اضافی ممکن است عملکرد غدد هیپوفیز و سایر غدد را مختل کرده و باعث بروز مشکلاتی مانند ناباروری شود. فریتین بالای ۱۰۰۰ با افزایش احتمال ابتلا به سرطان‌های کبد و دستگاه گوارش مرتبط است. آهن اضافی تولید رادیکال‌های آزاد را افزایش داده، باعث استرس اکسیداتیو و آسیب به سلول‌های بدن می‌شود که می‌تواند روند پیری و بیماری‌های مزمن را تسریع کند.

چرا سطح فریتین در خون افزایش می‌یابد؟

علت‌های زیادی برای افزایش فریتین وجود دارد که از آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

1. التهاب و عفونت (شایع‌ترین علت): حتی یک سرماخوردگی ساده، آنفولانزا، عفونت دندان یا التهاب مفاصل می‌تواند فریتین را تا چند برابر افزایش دهد. در بیماری‌های التهابی مزمن مثل روماتیسم مفصلی، لوپوس یا کولیت اولسراتیو گاهی فریتین بالای ۱۰۰۰–۲۰۰۰ دیده می‌شود.
2. بیماری‌های بدخیم و تومورها: تقریباً همه سرطان‌ها (به ‌خصوص سرطان کبد، لنفوم، سرطان ریه و متاستازها) با افزایش فریتین همراه‌اند. تومورهای کبدی به ‌طور مستقیم باعث نشت فریتین از سلول‌های آسیب‌دیده کبد به خون می‌شوند.
3. آسیب و بیماری‌های کبدی (غیر از سرطان): مصرف طولانی ‌مدت و زیاد الکل، کبد چرب الکلی یا غیرالکلی، هپاتیت ویروسی (B و C) و سیروز باعث آزاد شدن فریتین از کبد آسیب‌دیده و همچنین افزایش ذخیره آهن در کبد می‌شود که هر دو فریتین را بالا می‌برند.
4. هموکروماتوز (بیماری ذخیره آهن ارثی یا ثانویه): هموکروماتوز شایع‌ترین بیماری ژنتیکی است که در این زمینه که باعث جذب بیش از حد آهن از روده و رسوب آن در کبد، قلب، پانکراس و مفاصل می‌شود. فریتین در این بیماران معمولاً بالای ۱۰۰۰ ng/mL است و همراه با درصد اشباع ترانسفرین بالای ۴۵ تا۵۰٪ دیده می‌شود.
5. تخریب شدید گلبول‌های قرمز (همولیز)
6. تزریق مکرر خون یا مکمل آهن وریدی
7. بیماری‌های ذخیره‌ای نادر (بیماری گوشه، پورفیری و …)
8. سندرم hyperferritinemia-cataract (ارثی و بدون اضافه بار آهن)

راه‌ تشخیص فریتین بالا چیست؟

برای اندازه‌گیری دقیق سطح فریتین، تنها چند میلی‌لیتر خون از ورید بازو کافی است. بهتر است آزمایش صبح زود و در حالت ناشتا (حداقل ۸ تا ۱۲ ساعت عدم مصرف غذا، به‌جز آب) انجام شود، زیرا خوردن غذا به ‌ویژه غذاهای چرب یا حاوی آهن می‌تواند نتیجه را موقتاً تغییر دهد. محدوده طبیعی فریتین  به صورت زیر است.

• فریتین خون در مردان: ۲۴ تا ۳۳۶ نانوگرم در هر میلی‌لیتر
• فریتین خون در زنان: 11 تا 307 نانوگرم در هر میلی‌لیتر

برای پایین آوردن فریتین خون چه باید کرد؟

با وجود مواردی که برای فریتین بالا برای بدن به وجود می‌آورد، سوالی که برای افراد به وجود می‌آید این است که چگونه آهن اضافه بدن را دفع کنیم؟ همانند روش های درمان غلظت خون فریتین بالا را نیز می‌توان درمان کرد.

فلوبوتومی

فردی که سطح فریتین بالایی دارد ممکن است سطح آهن بالایی داشته باشد. برای درمان اختلالات اضافه بار آهن، مانند هموکروماتوز اولیه، معمولاً فلبوتومی قابل اعتماد و مناسب می‌باشد. این روش یک درمان منظم برای حذف خون غنی از آهن از بدن است. مقدار خونی که پزشک خارج می‌کند و دفعات دفع آن به عواملی مانند سن، سلامتی و سطح فریتین فرد بستگی دارد.

در پرسش و پاسخ در مورد درمان آهن بالا گاهی اوقات، پزشکان به جای فلبوتومی از درمان کیلاسیون آهن استفاده می‌کنند که شامل یک داروی خوراکی یا تزریقی است که آهن اضافی را از بدن خارج می‌کند. به طور معمول، درمان کیلاسیون آهن، اولین گزینه برای هموکروماتوز نیست. با این حال، ممکن است برای برخی افراد مناسب باشد. افراد دارای فریتین بالا ممکن است به درمان‌های متفاوت دیگری نیز نیاز داشته باشند.

رژیم غذایی برای فریتین بالا

برای درمان آهن بالا ناشی از فریتین بالا می‌توانید چای سبز، قهوه، کلسیم، زردچوبه، سیر و پیاز را در برنامه‌ی خود قرار دهید.

درمان دارویی فریتین بالا

برای بیمارانی که امکان خون‌گیری ندارند یا به دلایل دیگر نیاز به درمان فریتین بالا به صورت جایگزین دارند، داروهای کلات‌کننده آهن مانند دفروکسامین و دفراسیروکس تجویز می‌شود. در مواردی که فریتین بالا ناشی از بیماری‌های زمینه‌ای مانند التهاب مزمن یا بیماری‌های کبدی باشد، درمان علت اصلی نیز ضروری است.

چه غذاهایی فریتین خون را بالا میبرند؟

برای اینکه پاسخ مناسبی از این پرسش که چگونه آهن اضافه بدن را دفع کنیم؟ داشته باشیم، باید غذاهایی که فریتین خون را بالا می‌برند را از برنامه‌ی خود حذف کنید.

1. منابع غذایی حیوانی (گوشت، غذاهای دریایی، مرغ)
2. گیاهان و غذاهای غنی‌شده با آهن
3. مغزها و دانه‌ها (بادام، کنجد)
4. میوه‌های سرشار از ویتامین C (پرتقال، کیوی)

آیا می‌توان از فریتین بالا جلوگیری کرد؟

با انجام یکسری راهکارهای ساده می‌توانید از ایجاد فریتین بالا جلوگیری کنید.

1. جدا کردن ویتامین C از غذاهای پرآهن: هنگام خوردن گوشت قرمز، جگر، دل و قلوه یا ماهی، از آب‌میوه‌های طبیعی (پرتقال، لیمو، کیوی) و میوه‌های تازه همزمان استفاده نکنید، ویتامین C جذب آهن حیوانی را چند برابر می‌کند.
2. بهره‌گیری از مهارکننده‌های طبیعی جذب آهن: چای (سیاه یا سبز)، قهوه و لبنیات (شیر، ماست، پنیر) را همراه غذا یا تا یک ساعت بعد از آن مصرف کنید. کلسیم و پلی‌فنول‌های موجود در این مواد تا ۵۰–۷۰٪ جذب آهن را کاهش می‌دهند.
3. اولویت دادن به آهن گیاهی (آهن غیرهم): سبزی‌های برگ‌سبز (اسفناج، برگ چغندر، کلم‌پیچ)، عدس، لوبیا و غلات کامل را پایه‌ی رژیم خود کنید، آهن موجود در این مواد به ‌طور طبیعی جذب بسیار کم‌تری دارد و برای افرادی که باید بار آهن بدن‌شان را پایین نگه دارند، ایده‌آل است.

کلام نهایی

در نهایت، فریتین بالا وضعیتی جدی است که می‌تواند سلامت عمومی بدن را تحت تأثیر قرار دهد، اما با تشخیص به‌موقع و اجرای راهکارهای درمانی مناسب قابل مدیریت است. ترکیب یک رژیم غذایی صحیح، درمان‌های تخصصی مانند فلبوتومی یا استفاده از داروهای کلات‌کننده آهن، و پیگیری‌های منظم پزشکی می‌تواند به کاهش عوارض و پیشگیری از آسیب‌های ناشی از تجمع آهن کمک کند. خواندیم که یکی بهترین و ساده‌ترین روش‌های درمان فریتین بالا فلبوتومی‌درمانی است که شما می‌توانید در مرکز فلبوتومی ریکاوری علاوه بر خدماتی نظیر درمان هموگلوبین بالا یا غلظت خون آن را تجربه نمایید.

سوالات متداول

برای کاهش آهن خون چه بخوریم؟

برای کاهش آهن خون، مصرف مواد غذایی حاوی کلسیم مانند لبنیات، نوشیدنی‌هایی مانند چای سیاه و چای سبز و همچنین قهوه توصیه می‌شود.

فریتین بالا یعنی حتماً آهن بدنم زیاد است؟

خیر بالا بودن فریتین الزاماً به معنی زیاد بودن آهن در بدن نیست، گرچه می‌تواند یکی از دلایل آن باشد.

برای فریتین بالا هر چند وقت یکبار باید فلبوتومی انجام دهد؟

فواصل زمانی انجام فلبوتومی برای فریتین بالا توسط پزشک و بر اساس شرایط فرد تعیین می‌شود، برای اطلاع از تمامی شرایط فلبوتومی با مشاورین ما در تماس باشید.

آیا بالا بودن آهن خون خطرناک است؟

تجمع بیش از حد آهن که با فریتین بالا ارتباط دارد، خطراتی مثل دیابت، سیروز کبدی، نارسایی قلبی، درد مفاصل و سرطان را افزایش می‌دهد.

منبع:
medicalnewstoday.com