قطعا همه شما با سرم تراپی آشنایی دارید و حداقل یک بار در زندگی این عمل را انجام دادهاید. سرم تراپی همان تزریق سرمهای مختلف به داخل رگهای فرد بیمار است که به آن تزریق داخل وریدی نیز میگویند. سرمها همگی از یک نوع نیستند و برخلاف ظاهر مشابهی که دارند، در مواد تشکیل دهنده با یکدیگر تفاوت دارند و هرکدام برای بیماریهای مختلفی مورد استفاده قرار میگیرند. علاوه بر تفاوت در موارد مصرف، برخی از سرمها در نحوه تزریق نیز با هم متفاوت هستند. اطلاع از تفاوت انواع سرمها و مواد تشکیل دهنده آنها، میتواند برای استفاده شما بسیار کمک کننده باشد، پس برای آشنایی با انواع سرم تراپی، تا پایان این مقاله با ما همراه باشید.
چه زمانی از سرم تراپی استفاده میشود؟
60 درصد بدن ما، از آب تشکیل شدهاست و زمانی که طی اتفاقات مختلف بدن، آب از دست بدهد، به عبارتی بدن دچار کم آبی شده و نیاز است که سرم تراپی انجام شود. بدن ما ممکن است به دلایل مختلف دچار کم آبی شود، این دلایل عبارتند از:
- بیماریهایی مانند اسهال و استفراغ
- آسیبهای جدی مانند سوختگی
- فعالیت بدنی شدید و طی کردن زمان زیادی در گرما و زیر نور آفتاب
- انجام عملهای جراحی و زمانی که برای مدت طولانی استراحت کرده و قادر به نوشیدن آب نبودهاید
علاوه بر مشکل کم آبی بدن، سرم تراپی ممکن است برای موارد دیگری نیز انجام شود. این موارد به شرح زیر میباشد:
- هنگامی که به یک اثر دارویی سریع نیاز است.
- زمانی که نمیتوانید دارو را به روشهای دیگری تزریق کنید.
- هنگامی که به بازیابی و یا کنترل کردن حجم خون، تعادل میان اسید و باز، تعادل الکترولیت و یا وضعیت تغذیه نیاز است.
- مواقعی که بیمار طبق شرایطی که دارد همکاری لازم را ندارد و یا بیهوش است.
انواع سرم تراپی چیست؟
همانطور که در ابتدای مقاله گفتهشد، سرم تراپی انواع مختلفی دارد که این انواع بسته به نیاز بیمار و تشخیص پزشک، مورد استفاده قرار میگیرند. انواع سرم ها بر اساس ماده تشکیل دهنده، به دستههای زیر تقسیم بندی میشوند:
1. محلولهای کریستالوئید
محلولهای کریستالوئید، رایجترین انواع سرمهای داخل وریدی و یا انواع سرم های تزریقی هستند و از حل شدن مقادیر کریستالی مانند قندها و نمکها در آب تشکیل میشوند. این محلولها شامل املاح با وزن مولکولی بالایی نیستند و فقط برای مدت کمی داخل رگها باقی مانده، سپس از طریق مویرگها به بافتهای بدن میرسند و جذب میشوند. در این انواع سرم تراپی، نیاز است که به ازای از دست رفتن هر لیتر خون، 3 لیتر سرم به بدن فرد بیمار تزریق شود و بنابراین، رعایت مراقبت های قبل و بعد از فلبوتومی نیز بسیار اهمیت دارد. انواع محلولهای کریستالوئید به موارد زیر تقسیم بندی میشوند:
رینگر لاکتات
رینگر لاکتاتها، حاوی سدیم، پتاسیم، کلسیم، کلرید و لاکتات میباشند و برای جایگزینی مایعات تهاجمی مورد استفاده قرار میگیرند. این نوع سرم در بیماران NPO مورد استفاده قرار میگیرد و به علت وجود لاکتات، موجب قلیایی شدن خون و ادرار میشود. به همین علت در مواقعی مانند، اسیدوز، مسمومیت با داروهای اسیدی، اسهال، سوختگی، وجود اختلال در تعادل الکترولیت و آب و پس از عملهای جراحی مورد استفاده قرار میگیرد.
- ممنوعیت مصرف: استفاده از رینگر لاکتاتها در برخی موارد نیز ممنوعیت مصرف دارند. افراد مبتلا به نارسایی کبدی، کلیوی، قلبی و هپاتیتی باید از مصرف این سرمها خودداری کنند.
سالین یا نمکی
این نوع سرم از انواع سرم تراپی و ویتامین تراپی، از NACL و ایزوتونیک تشکیل شده و در بسته بندیهای مختلف موجود میباشد. بیماران با شرایط زیر، به دستور پزشک میتوانند از سرم سالین یا نمکی استفاده کنند.
- هیدراتاسیون ناشی از کتواسیدوز دیابتی
- از دست دادن آب بدن به علت مواردی همچون استفراغ
- دفع سدیم، به علت نارسایی کلیهها
- KCL و آلکالوز متابولیک
- شستشوی بینی
- شستشوی معده
- شستشوی زخم و پانسمان
- ممنوعیت مصرف: استفاده از سرم نمکی در افراد با شرایطی نظیر سوء تغذیه شدید همراه با ادم (ورم)، زیاد شدن سدیم در بدن و نارسایی کبدی، کلیوی و قلبی همراه با ادم ممنوعیت دارد و توصیه نمیشود.
- عوارض جانبی: عوارض جانبی این سرم شامل، اختلال آب و الکترولیت در بدن بیمار، هیپوکالمی، اسیدوز و احتباس آب در بدن و در نهایت منجر به ادم میشود.
دکستروز
این دسته از انواع سرم تزریقی را میتوان، در مواقعی که به درمان جانشینی کالری و مایعات نیاز است، مورد استفاده قرار داد. مواد موجود در سرم دکستروز، میتوان به راحتی متابولیزه شده و از کاهش پروتئین و نیتروژن جلوگیری کنند و در سرعت روند تشکیل گلیکوژن، موثر باشند.
- ممنوعیت مصرف: در صورتی که به دیابت مبتلا هستید، برای استفاده از این سرم، با پزشک خود مشورت کنید.
- عوارض جانبی: ترومبوز وریدی، سرگیجه، کاهش هوشیاری، کم آبی بدن، افزایش قند خون، ادم ریوی، درد موضعی، کاهش پتاسیم خون، هایپرولمی و پیدایش گلوکز در ادرار.
2. کلوئیدها
از انواع سرم ها از لحاظ غلظت اسمزی، میتوان به کلوئیدها اشاره داشت. کلوئیدها حاوی مولکولهای بزرگی هستند که این مولکولها به راحتی از غشای مویرگی عبور نمیکنند و به همین علت، برای مدت طولانی در رگهای بیمار باقی میمانند. کلوئیدها فشارهای اسمزی داخل عروق را افزایش داده و نهایتا مواد را از فضای بین بافتها و سلولها به فضای داخل عروق میرسانند. به همین علت است که اغلب این نوع از سرمها را به عنوان افزایش دهنده حجم خون میشناسند. از انواع مختلف کلوئیدها، میتوان به مورد زیر اشاره داشت:
آلبومین
آلبومینها معمولا برای جایگزینی حجم خون از دست رفته برای آن دسته از بیمارانی که دچار تروما، سوختگی شدید و یا آسیب دیدگیهایی شدهاند، مورد استفاده قرار میگیرد. همچنین میتوان از این دارو در درمان آلبومین پایین در بدن به علت های مختلف از جمله، انجام انواع جراحیها، عفونت شکمی، دیالیز، نارسایی کبدی، دیسترس تنفسی، مشکلات تخمدانی و پانکراتیت استفاده کرد.
- ممنوعیت مصرف: داروی با تاریخ مصرف گذشته را هرگز استفاده نکنید و از پیشنهاد استفاده این سرم به افراد با علائم مشابه خودتان، خودداری کنید.
- عوارض جانبی: تب، لرز، حالت تهوع و استفراغ، احساس گر گرفتگی، بثورات پوستی و تند شدن ضربان قلب.
همچنین در صورتی که علائم زیر را در خود و یا بیمار مشاهده کردید، فورا به پزشک خود اطلاع دهید:
- اضطراب
- گیجی
- تنگی نفس شدید
- خس خس سینه
- درد قفسه سینه
- ضربان قلب تند و یا نامتعادل
- تاری دید
- تعریق
- رنگ پریدگی پوست
3. سرم آهن
معمولا به افرادی که به کمبود آهن در بدن دچار هستند، پیشنهاد میشود که از انواع آهن خوراکی به صورت مایع و یا قرص استفاده کنند، اما گاهی اوقات، بیمار به علت داشتن شرایط پزشکی خاص، نیاز فوری به آهن دارد، در این موارد پزشک شما پیشنهاد میشود که آهن را به صورت تزریقی و با استفاده از سرم آن، مصرف کنید.
فرینجکت، نوعی سرم آهن است که در این مواقع، مورد استفاده قرار میگیرد. از این دارو همچنین برای بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن کلیوی نیز استفاده میشود.
- ممنوعیت مصرف: اگر دارای شرایطی مانند بارداری، آلرژی و یا آسم شدید، مشکلات خونی، مشکلات قلبی، مشکلات کلیوی و ادرار، مشکل کبدی، عفونتهای حاد و مزمن و کم خونی ناشی از مواردی به جز فقر آهن هستید، این دارو را حتما با نظر پزشک مصرف کنید.
- عوارض جانبی: در صورتی که عوارضی مانند واکنش در محل تزریق، بروز آلرژی پوستی و یا عدم تعادل در فشار خون در شما تداوم یافت، حتما با پزشک خود مشورت نمایید.
انواع سرم تراپی از نظر تنوع پمپهای تزریق
پس از بررسی انواع سرم ها از نظر ترکیب های شیمیایی، باید دید تفاوت پمپهای تزریق در سرمها به چه صورت است. پمپهای تزریق، مایعات موجود در سرمها را میتوانند به صورت دورهای و یا مداوم به بدن بیماران تزریق و توزیع کنند. این پمپها به دو دسته کلی تقسیم میشوند:
- پمپ حجم کم: این نوع پمپها معمولا برای تزریقات با حجم کم استفاده میشوند، مانند انسولین، هورمونها و یا سایر داروهای این چنینی.
- پمپ حجم زیاد: این نوع پمپها معمولا برای تغذیه بیماران مورد استفاده قرار میگیرند و در زمان کوتاه میتوانند مقدار زیادی از مایعات را وارد بدن بیمار کنند.
سخن پایانی
آشنایی با انواع سرم تراپی میتواند به شما در انتخاب درست آنها و جلوگیری از عوارض بیشتر جلوگیری کند. فقط توجه داشته باشید که تمامی این موارد برای اطلاعات بیشتر شما عزیزان ذکر شده و برای استفاده از انواع سرم تراپی، نیاز است که طبق نظر پزشک عمل کنید و از تصمیمات خودسرانه بپرهیزید.
